800 szans na życie

Osiemset dzieci, osiemset osobnych historii i osiemset walk o zdrowie. W Klinice Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu wykonano właśnie 800. przeszczepienie szpiku kostnego u dziecka od czasu uruchomienia nowej siedziby kliniki w 2015 roku. Jubileuszowy zabieg to nie tylko symboliczna liczba, ale także potwierdzenie pozycji wrocławskiego ośrodka jako jednego z najważniejszych centrów transplantologii dziecięcej w Europie.

Za każdym przeszczepieniem kryje się historia dziecka i jego rodziny, często rozpoczynająca się od diagnozy choroby nowotworowej, ciężkiej choroby hematologicznej lub wrodzonego schorzenia wymagającego leczenia ratującego życie. Dla wielu pacjentów przeszczepienie komórek krwiotwórczych pozostaje jedyną szansą na powrót do zdrowia.

– Każde z tych dzieci to jedna szansa, której nie wolno było zmarnować – mówi prof. Krzysztof Kałwak, kierownik Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej USK we Wrocławiu i jednocześnie przewodniczący EBMT Pediatric Diseases Working Party. – To, gdzie dziś jesteśmy w Europie, jest efektem lat pracy całego zespołu i konsekwencji w sięganiu po terapie, które jeszcze niedawno były poza naszym zasięgiem. Pacjentem nr 800 jest 3-latek z Kielc z chorobą genetyczną, dla którego dawcą jest Amerykanin. 

Jeden z największych ośrodków w Europie

Klinika Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej USK we Wrocławiu jest największym ośrodkiem onkologii i transplantologii dziecięcej w Polsce. Od lat wykonuje około połowy wszystkich przeszczepień allogenicznych u dzieci realizowanych w kraju. Pod względem liczby wykonywanych zabiegów znajduje się w europejskiej czołówce – większą aktywność transplantacyjną wśród dzieci notuje jedynie ośrodek w Rzymie i Utrechcie. 

O sile wrocławskiego centrum świadczy jednak nie tylko liczba wykonywanych procedur. Równie istotne są wyniki leczenia i bezpieczeństwo pacjentów. W ciągu ostatnich lat udało się znacząco ograniczyć ryzyko związane z procedurą przeszczepienia. Śmiertelność okołoprzeszczepowa, która jeszcze kilkanaście lat temu wynosiła od 10 do 15 procent, obecnie utrzymuje się na poziomie około 4 procent.

To efekt doświadczenia zespołu, rozwoju diagnostyki, doskonalenia procedur transplantacyjnych oraz coraz skuteczniejszej opieki nad pacjentami przed i po zabiegu.

Leczenie, które trwa miesiącami

Choć sam moment przeszczepienia trwa stosunkowo krótko, proces leczenia rozpoczyna się znacznie wcześniej i nie kończy się wraz z wykonaniem procedury. To tygodnie przygotowań obejmujących szczegółową diagnostykę, intensywne leczenie, poszukiwanie odpowiedniego dawcy oraz kwalifikację do zabiegu.

Po zabiegu pacjenci wymagają długotrwałej, wielospecjalistycznej opieki. Jej celem jest nie tylko monitorowanie choroby podstawowej i funkcjonowania przeszczepu, ale także zapobieganie powikłaniom, ich wczesne rozpoznawanie i skuteczne leczenie. Równie ważne jest wspieranie dziecka w stopniowym powrocie do codziennego życia, nauki oraz funkcjonowania w grupie rówieśniczej.

– Osiemset przeszczepień pokazuje, jak bardzo zmieniła się transplantologia dziecięca w ostatnich latach. Dziś możemy kwalifikować do leczenia pacjentów, którym jeszcze niedawno nie bylibyśmy w stanie pomóc. Dzięki nowoczesnym metodom diagnostycznym, leczeniu celowanemu stosowanemu przed przeszczepieniem, terapiom komórkowym i genowym oraz coraz skuteczniejszej profilaktyce i terapii powikłań, leczenie jest bezpieczniejsze i skuteczniejsze niż kiedykolwiek wcześniej – podkreśla dr Monika Mielcarek-Siedziuk z Kliniki Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu.

Cztery dekady zmian w leczeniu dzieci

Skalę rozwoju wrocławskiej onkohematologii dziecięcej najlepiej widać z perspektywy osób, które współtworzyły ją przez dziesięciolecia.

– Kiedy zaczynałam pracę 45 lat temu ponad 80 % dzieci nie miała szans. Dziś rozmawiamy o osiemsetnym przeszczepieniu i o leczeniu, które przywraca dzieciom normalne życie – mówi prof. Bernarda Kazanowska, odznaczona w poniedziałek, 1 czerwca medalem „Merito de Wratislavia – Zasłużona dla Wrocławia”, która praktycznie całe swoje życie zawodowe poświęciła pomocy małym wrocławianom. – Największą zmianą jest to, że coraz częściej możemy mówić nie tylko o uratowaniu życia, ale także o jego jakości po zakończeniu leczenia. Widzimy dzieci, które wracają do szkoły, rozwijają swoje pasje i wchodzą w dorosłość. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu wielu z tych historii nie mielibyśmy szansy obserwować.

Postęp dokonał się zarówno w zakresie transplantologii, jak i nowoczesnych terapii stosowanych u dzieci z najcięższymi chorobami hematologicznymi, nowotworowymi oraz genetycznymi.

Wrocław miejscem medycznych przełomów

W ostatnich latach klinika wielokrotnie wyznaczała kierunki rozwoju leczenia dzieci w Polsce, wdrażając terapie dostępne wcześniej jedynie w nielicznych ośrodkach na świecie. W marcu 2020 roku zespół kierowany przez prof. Kałwaka jako pierwszy w kraju zastosował terapię CAR-T u dziecka. Od tego czasu z tej nowoczesnej metody leczenia skorzystało już ponad 50 małych pacjentów z całej Polski. Rok wcześniej zespół, którego liderem był prof. Marek Ussowicz przeprowadził natomiast pierwszą w Polsce terapię limfocytami przeciwwirusowymi u pacjenta po przeszczepieniu szpiku.

Jednym z najgłośniejszych osiągnięć ostatnich lat był wykonany w październiku 2024 roku zabieg terapii genowej u dziecka z ciężkim złożonym wrodzonym niedoborem odporności. Pacjent leczony we Wrocławiu został czwartą osobą na świecie i pierwszą poza Holandią, która otrzymała tę terapię. Zabieg potwierdził pozycję kliniki jako ośrodka zdolnego do realizacji najbardziej zaawansowanych procedur medycznych dostępnych współcześnie w onkohematologii i chorobach rzadkich wieku dziecięcego. Dziś kolejne już dzieci miały szansę skorzystać z tej szansy i cieszyć się wygraniem bitwy o zdrowie.

W ciągu dziesięciu lat funkcjonowania kliniki w nowej siedzibie pomoc otrzymało ponad dziewięć tysięcy dzieci z całej Polski. Dla wielu z nich Wrocław stał się miejscem, do którego trafiają wtedy, gdy potrzebne jest leczenie wykraczające poza standardowe możliwości terapii.

Wspólny sukces całego szpitala

Rozwój transplantologii dziecięcej wymaga nie tylko doświadczenia medycznego, ale również odpowiedniej infrastruktury, organizacji i zaplecza technicznego. To właśnie one umożliwiają prowadzenie najbardziej zaawansowanych terapii i leczenie pacjentów kierowanych do Wrocławia z całego kraju.

– Za każdym takim wynikiem stoi nie tylko medycyna, ale i ludzie oraz organizacja, która pozwala im działać na najwyższym poziomie – zaznacza Beata Freier, p.o. dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. – Cieszymy się, że klinika jako część naszego szpitala może dawać dzieciom z całej Polski to, co najlepsze.

Jubileuszowy, 800. przeszczep komórek krwiotwórczych jest kolejnym ważnym kamieniem milowym w historii wrocławskiej transplantologii dziecięcej. W przyszłym roku klinika przekroczy magiczną liczbę 2 tysięcy transplantacji, wykonanych od 1994 r zarówno w starej lokalizacji przy ul. Bujwida, jak i w nowej – w budynku należącego do USK we Wrocławiu, Przylądka Nadziei. Dla zespołu kliniki pozostaje jednak przede wszystkim przypomnieniem, że za każdą liczbą stoi dziecko, dla którego nowoczesna medycyna stała się szansą na dalsze życie.

Tekst i zdjęcia: USK