Szukaj
Czy przetworzone pieczywo i produkty instant mogą zwiększać ryzyko chorób zapalnych jelit?
UdostępnijNowe badanie z udziałem naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu pokazuje, że znaczenie może mieć nie tylko to, ile produktów zbożowych spożywamy, ale również stopień ich przetworzenia.
Nieswoiste choroby zapalne jelit (IBD), obejmujące chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, należą do grupy chorób, których częstość występowania na świecie stale rośnie. Ich rozwój zależy od wielu czynników genetycznych, immunologicznych i środowiskowych, jednak coraz więcej badań wskazuje, że istotną rolę odgrywa również sposób odżywiania.
Badacze projektu PURE wykazali, że osoby spożywające więcej żywności ultraprzetworzonej częściej zapadają na nieswoiste choroby zapalne jelit. W najnowszej analizie naukowcy przyjrzeli się bliżej produktom zbożowym, sprawdzając, czy stopień ich przetworzenia również ma znaczenie dla ryzyka zachorowania.
Analiza objęła ponad 140 tysięcy dorosłych uczestników z 27 krajów, obserwowanych przez wiele lat. W tym czasie rozpoznano 467 nowych przypadków nieswoistych chorób zapalnych jelit. W swoich analizach badacze uwzględnili m.in. wiek, płeć, aktywność fizyczną, palenie tytoniu, miejsce zamieszkania oraz ogólną jakość diety, aby jak najdokładniej ocenić wpływ spożywanych produktów zbożowych na ryzyko zachorowania.
Problemem mogą być nie zboża, lecz sposób ich przetworzenia
Wyniki wskazują, że większe spożycie ultraprzetworzonych produktów zbożowych wiązało się z wyższym ryzykiem rozwoju nieswoistych chorób zapalnych jelit. Jednocześnie podobnej zależności nie stwierdzono dla produktów zbożowych o niższym stopniu przetworzenia.
– Dieta jest jednym z ważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badanie pokazuje, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe, dlatego wyniki mają istotne znaczenie zarówno dla zaleceń żywieniowych, jak i istrategii profilaktycznych– mówi dr Alicja Basiak-Rasała z Zakładu Badań Populacyjnych i Profilaktyki Chorób Cywilizacyjnych UMW.
Do produktów, których dotyczyły obserwacje, należą między innymi pakowane przemysłowe pieczywo, ciasta, ciastka czy produkty instant na bazie makaronu. Jak podkreślają autorzy, nie oznacza to jednak, że wszystkie produkty zbożowe są niekorzystne dla zdrowia.
– To badanie koncentrowało się właśnie na produktach zbożowych i wykazało szczególnie silny związek z produktami wysoko przetworzonymi. Jednocześnie wysokiej jakości pieczywo o niższym stopniu przetworzenia lub spożycie ryżu nie zwiększało ryzyka wystąpienia chorób zapalnych jelit – wyjaśnia dr Alicja Basiak-Rasała.
Co odpowiada za zwiększone ryzyko?
Autorzy podkreślają, że wyniki nie wskazują jednego konkretnego składnika odpowiedzialnego za obserwowany efekt. Co ciekawe, podobnych zależności nie stwierdzono dla wielu innych grup żywności, takich jak nieprzetworzone czerwone mięso, mięso drobiowe, nabiał, produkty skrobiowe, warzywa, owoce czy rośliny strączkowe. Badacze nie potwierdzili również związku pomiędzy spożyciem sodu a ryzykiem rozwoju choroby.
Zdaniem autorów sugeruje to, że problem może wynikać przede wszystkim z przemysłowego sposobu przetwarzania żywności. Wśród potencjalnych czynników wymieniają dodatki technologiczne stosowane podczas produkcji, takie jak emulgatory, konserwanty czy maltodekstryny. Badania eksperymentalne wskazują, że mogą one wpływać na skład mikrobioty jelitowej, osłabiać barierę jelitową i sprzyjać rozwojowi odpowiedzi zapalnych.
– Nie jest to pierwsza analiza wykorzystująca dane badania PURE w kontekście IBD. Wcześniejsza publikacja z 2021 roku wykazała związek pomiędzy ogólnym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a ryzykiem nieswoistych chorób zapalnych jelit (https://doi.org/10.1136/bmj.n1554). Obecna praca pozwala precyzyjniej wskazać, że szczególne znaczenie mogą mieć właśnie ultraprzetworzone produkty zbożowe. Szacuje się, że nawet aż 40% emulgatorów w diecie spożywa się właśnie z przetworzonymi produktami zbożowymi – dodaje badaczka.
Autorzy podkreślają, że zaleca się jak największe ograniczenie żywności ultraprzetworzonej w naszej diecie.
– Całkowite wyeliminowanie produktów ultraprzetworzonych jest dziś w praktyce bardzo trudne. Warto jednak jak najczęściej wybierać produkty świeże i minimalnie przetworzone oraz dbać o dietę bogatą w błonnik, pełnoziarniste produkty zbożowe, warzywa, owoce i rośliny strączkowe. Dobrym modelem żywienia pozostaje dieta śródziemnomorska, którą wiązano w innych badaniach z niższym ryzykiem wystąpienia IBD – podsumowuje dr Alicja Basiak-Rasała.
Polski wkład w jedno z największych badań epidemiologicznych świata
Publikacja powstała w oparciu o dane z międzynarodowego badania PURE (Prospective Urban Rural Epidemiology), jednego z największych projektów epidemiologicznych analizujących wpływ czynników społecznych, środowiskowych i stylu życia na rozwój chorób przewlekłych. Projekt realizowany jest obecnie w 27 krajach, a jego inicjatorem jest prof. Salim Yusuf z McMaster University w Kanadzie.
Polską kohortę PURE od 2007 roku prowadzą na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu prof. Katarzyna Zatońska oraz prof. Andrzej Szuba. Jest to jedno z największych i najdłużej prowadzonych badań populacyjnych w Polsce, którego wyniki regularnie znajdują odzwierciedlenie w prestiżowych międzynarodowych publikacjach i przyczyniają się do lepszego zrozumienia wpływu czynników modyfikowalnych na zdrowie.
Materiał powstał na podstawie publikacji:
Ultraprocessed Grains and Risk of Inflammatory Bowel Disease: Results From the Prospective Urban Rural Epidemiology Study.
Autorki i autorzy: Neeraj Narula, Emily C.L. Wong, Andrew Mente, Sumathy Rangarajan, Xinyue Lang, Qi Li, Mengxi Chen, Indu Mohan, Nafiza Mat-Nasir, Maria Luz Diaz, Patricio Lopez-Jaramillo, Ahmad Bahonar, Alvaro Avezum, Kubilay Karsidag, Annika Rosengren, Marc Evans M. Abat, Fernando Lanas, Elizabeth C. Swart, Rita Yusuf, Khalid F. Alhabib, Romaina Iqbal, Alicja Basiak-Rasała, Rasha Khatib, Afzalhussein Yusufali, Karen Yeates, Jephat Chifamba, John K. Marshall, Paul Moayyedi, Walter Reinisch, Salim Yusuf.