European Society of Clinical Pharmacy – ESCP

W dniach 31 października – 2 listopada odbyło się Sympozjum Europejskiego Towarzystwa Farmacji Klinicznej (European Society of Clinical Pharmacy – ESCP), które tym razem miało miejsce w Aberdeen (Szkocja). Ze względu na długoletnią tradycję tego typu spotkań była to już 51 edycja wydarzenia. W przeddzień sympozjum, jak co roku, odbyła się całodzienna sesja masterclass dotycząca prawidłowego przygotowywania artykułów przeglądowych oraz wykład inaugurujący w zabytkowym ratuszu.

Pierwszy dzień rozpoczął się od przywitania przez dotychczasowego Prezydenta – Profesora Dereka Stewarta, który przedstawił rolę i misję ESCP. Jednocześnie wspomniał o dwóch istotnych publikacjach, które powstały przy udziale towarzystwa – nowej definicji farmacji klinicznej oraz „Grenada statements” [1], [2]. Zarówno w pierwszym jak i drugim dniu uczestnicy sympozjum mieli okazję zapoznać się z aktualnym programem edukacji farmaceutów w Szkocji. Dotyczyło to zarówno kształcenia studentów jak i rozwoju kompetencji po studiach. Uniwersytet Strathclyde i Roberta Gordona przedstawiły curriculum, zgodnie z którym przyszli farmaceuci w ramach pierwszego roku studiów skupiają się na przedmiotach podstawowych, a wszystkie kolejne lata poświęcają na nabywanie i doskonalenie umiejętności klinicznych. Co stanowi nowość względem poprzednich lat, od 2026 roku wszyscy absolwenci będą posiadali uprawnienia do przepisywania leków i decydowania o farmakoterapii podobnie jak lekarze.

Paul Forsyth przedstawił istotną role farmaceuty klinicznego w opiece nad pacjentem z niewydolnością serca w warunkach szpitalnych oraz poradni kardiologicznej. Dostępne dane sugerują, że problem polifarmakoterapii dotyka w sposób szczególny tą grupę pacjentów, a dzięki współpracy z farmaceutą możliwa jest poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych, kontroli objawów choroby i poprawa jakości życia [3], [4]. Farmaceuci prowadzą własne poradnie, w ramach których pacjenci z grupy ryzyka są przez nich regularnie kontrolowani, co umożliwia ograniczenie ponownych hospitalizacji. Z kolei Dr Ankie Hazen przedstawiła wyzwania dotyczące implementacji usług farmacji klinicznej w Podstawowej Opiece Zdrowotnej w Holandii [5].

Kolejny dzień sympozjum przyniósł inspiracje dotyczące wykorzystania „Entrustable Professional Activities – EPAs” w kształceniu farmaceutów, podobnie jak ma to miejsce w Kanadzie czy USA jeśli chodzi o edukację lekarzy. Jest to ustrukturyzowany system polegający na różnego stopniu nadzorze nad osobą osiągającą kolejne umiejętności praktyczne i nadawaniu jej kompetencji do wykonywania swoich czynności zawodowych [6]. Wykład na cześć Steva Hudsona podkreślał natomiast istotę kształcenia interdyscyplinarnego – wspólna nauka i praktyka przyszłych przedstawicieli różnych zawodów medycznych jest obowiązkowym elementem edukacji według Profesor Schneider ze Szwajcarii.

Ostatni dzień sympozjum przyniósł pozytywne przykłady implementacji usług farmacji klinicznej z Europy. Profesor Martin Schulz przedstawił sukces implementacji 5 refundowanych usług realizowanych przez apteki ogólnodostępne w Niemczech [7]. Według badania ARMIN opieka farmaceuty wpłynęła na zmniejszenie śmiertelności wśród pacjentów objętych interwencją [8]. Ponadto Profesor Matej Stuhec przybliżył aktualne osiągnięcia Słowenii w zakresie wdrożenia „seamless care”. Proces można porównać do opieki koordynowanej, w ramach której świadczone są usługi farmacji klinicznej na każdym poziomie opieki zdrowotnej – w szpitalu, POZ, opiece długoterminowej. To podejście umożliwiło optymalizację farmakoterapii pacjentów, zwiększenie przestrzegania przez nich zaleceń lekarskich oraz redukcję kosztów leczenia [9], [10]. Co istotne – tutaj również wszystkie procedury są finansowane z budżetu państwa.

W trakcie wydarzenia miało miejsce również walne zebranie członków ESCP, podczas którego w wyniku wyborów reprezentantka Polski - mgr farm. Kamila Urbańczyk, dołączyła do Komitetu Głównego towarzystwa. Na co dzień pracuje jako farmaceutka kliniczna w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym we Wrocławiu oraz jest asystentką Katedry i Zakładu Farmakologii Klinicznej naszego Uniwersytetu.

Wygłosiła również w sesji naukowej prace pt. “Poland Integrated Medicines Management (PIMM): early results of a pilot randomized controlled trial assessing provision of complex clinical pharmacy services in Polish healthcare system”, która jest częścią jej rozprawy doktorskiej. Wyniki pokazują m.in. potencjalny wpływ usług farmacji klinicznej na ograniczenie ponownych hospitalizacji, skrócenie czasu hospitalizacji o 2 dni, poprawę jakości farmakoterapii, satysfakcję pacjentów z opieki oraz redukcję kosztów leczenia. Wszystkie prace przedstawione podczas wydarzenia zostaną opublikowane w International Journal of Clinical Pharmacy.

Warto również wspomnieć, że kolejne sympozjum odbędzie się w dniach 21 – 23 października 2024 roku w Krakowie, a w jego realizacji weźmie udział Polskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej (PTFK).

Wszystkie osoby należące do PTFK mogą również skorzystać ze zniżki na członkostwo w ESCP, co później uprawnia również do niższej opłaty rejestracyjnej na sympozjum.

Bibliografia na podstawie źródeł przytoczonych podczas sympozjum:

[1]      T. Dreischulte, B. van den Bemt, and S. Steurbaut, “European Society of Clinical Pharmacy definition of the term clinical pharmacy and its relationship to pharmaceutical care: a position paper,” Int J Clin Pharm, vol. 44, no. 4, pp. 837–842, Aug. 2022, doi: 10.1007/s11096-022-01422-7.

[2]      F. Fernandez-Llimos et al., “Improving the quality of publications in and advancing the paradigms of clinical and social pharmacy practice research: The Granada statements,” J Pharm Policy Pract, vol. 16, no. 1, p. 43, Mar. 2023, doi: 10.1186/s40545-023-00527-2.

[3]      J. Beezer, M. Al Hatrushi, A. Husband, A. Kurdi, and P. Forsyth, “Polypharmacy definition and prevalence in heart failure: a systematic review,” Heart Fail Rev, vol. 27, no. 2, pp. 465–492, Mar. 2022, doi: 10.1007/s10741-021-10135-4.

[4]      P. M. Schumacher et al., “The evidence for pharmacist care in outpatients with heart failure: a systematic review and meta‐analysis,” ESC Heart Fail, vol. 8, no. 5, pp. 3566–3576, Oct. 2021, doi: 10.1002/ehf2.13508.

[5]      A. Hazen et al., “Clinical pharmacists in Dutch general practice: an integrated care model to provide optimal pharmaceutical care,” Int J Clin Pharm, vol. 43, no. 5, pp. 1155–1162, Oct. 2021, doi: 10.1007/s11096-021-01304-4.

[6]      O. Ten Cate and D. R. Taylor, “The recommended description of an entrustable professional activity: AMEE Guide No. 140,” Med Teach, vol. 43, no. 10, pp. 1106–1114, Oct. 2021, doi: 10.1080/0142159X.2020.1838465.

[7]      M. Schulz, N. Griese-Mammen, and U. Müller, “Clinical pharmacy services are reimbursed in Germany: challenges of real world implementation remain,” Int J Clin Pharm, vol. 45, no. 1, pp. 245–249, Feb. 2023, doi: 10.1007/s11096-022-01492-7.

[8]      A. D. Meid et al., “Mortality and hospitalizations among patients enrolled in an interprofessional medication management program,” Dtsch Arztebl Int, Apr. 2023, doi: 10.3238/arztebl.m2023.0014.

[9]      M. Stuhec, “Clinical pharmacist consultant in primary care settings in Slovenia focused on elderly patients on polypharmacy: successful national program from development to reimbursement,” Int J Clin Pharm, vol. 43, no. 6, pp. 1722–1727, Dec. 2021, doi: 10.1007/s11096-021-01306-2.

[10]    M. Stuhec, N. Bratović, and A. Mrhar, “Impact of clinical pharmacist’s interventions on pharmacotherapy management in elderly patients on polypharmacy with mental health problems including quality of life: A prospective non-randomized study,” Sci Rep, vol. 9, no. 1, p. 16856, Nov. 2019, doi: 10.1038/s41598-019-53057-w.