Jak budować nowoczesny system opieki zdrowotnej?

Blisko 200 przedstawicieli zawodów medycznych, specjalistów ds. jakości i menedżerów ochrony zdrowia z całej Polski spotkało się we Wrocławiu na VIII Forum Jakości i Bezpieczeństwa w Ochronie Zdrowia. Podczas dwudniowego wydarzenia organizowanego przez Uniwersytecki Szpital Kliniczny (USK) we współpracy z Uniwersytetem Medycznym we Wrocławiu (UMW), dyskutowano o tym, jak budować nowoczesny system opieki zdrowotnej oparty na analizie zdarzeń medycznych, transparentności oraz kulturze bezpieczeństwa.

– Wynik leczenia, stan pacjenta i jego samopoczucie w ogromnym stopniu zależą właśnie od jakości i bezpieczeństwa opieki medycznej – mówiła, otwierając Forum, Beata Freier, dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. – Dlatego tak ważne jest, aby środowisko medyczne spotykało się i wspólnie rozmawiało o tym, jak te standardy stale podnosić.

Dwudniowa konferencja była przestrzenią do rozmów o tym, jak w polskim systemie ochrony zdrowia budować kulturę bezpieczeństwa pacjenta, analizować niepożądane zdarzenia medyczne oraz w jaki sposób poprawiać jakość opieki zdrowotnej w oparciu o doświadczenia i dane. Forum odbyło się na Wydziale Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Organizatorzy podkreślali, że szczególną wartością tegorocznej edycji była obecność wielu ważnych ekspertów systemowych w Polsce, którzy przyjęli zaproszenie wrocławskiego szpitala i podzielili się swoim doświadczeniem. Wśród nich znaleźli się m.in.: dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny, mec. Agnieszka Pietraszewska-Macheta, dyrektor Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia, mec. Robert Bryzek, dyrektor Departamentu Świadczeń Kompensacyjnych w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta oraz prof. Tomasz Jurek, kierownik Katedry Medycyny Sądowej UMW.

Wrocław miejscem rozmowy o jakości

Jak zaznaczyła dr Agnieszka Zdęba-Mozoła, zastępca dyrektora ds. personalnych i jakości USK, konferencja została pomyślana jako przestrzeń wymiany doświadczeń między różnymi środowiskami systemu ochrony zdrowia.

– Bezpieczeństwo pacjenta zaczyna się od jakości całego systemu. To efekt pracy wielu środowisk – klinicystów, menedżerów ochrony zdrowia, ekspertów prawa i komunikacji. Dlatego tak ważne jest spotkanie i wspólna rozmowa tych wszystkich, którzy na co dzień odpowiadają za standardy opieki medycznej – podkreśliła.

Dr Zdęba-Mozoła zwróciła również uwagę, że budowanie kultury bezpieczeństwa w medycynie wymaga zmiany sposobu myślenia o zdarzeniach medycznych i odejścia od dyskusji o winie człowieka na rzecz dyskusji o przyczynach wystąpienia danej sytuacji i możliwościach uniknięcia podobnej w przyszłości.

– W medycynie warto korzystać z doświadczeń innych branż, na przykład lotnictwa. Jeżeli dochodzi do zdarzenia niepożądanego, najważniejsze jest jego przeanalizowanie i wyciągnięcie wniosków. Chodzi o to, by uczyć się na błędach i wprowadzać rozwiązania, które zwiększą bezpieczeństwo pacjentów – mówiła.

Podkreślała również znaczenie otwartości na rozmowę i dzielenie się doświadczeniami między ośrodkami: – Forum Jakości i Bezpieczeństwa to przestrzeń, w której możemy rozmawiać o trudnych doświadczeniach i wspólnie szukać rozwiązań. Tylko w ten sposób system ochrony zdrowia może się rozwijać.

Analiza danych i doświadczeń

– Kluczem jest analiza działalności podmiotu leczniczego – danych dotyczących efektywności leczenia, czasu hospitalizacji, liczby zabiegów czy jakości usług. Dopiero na tej podstawie można wprowadzać zmiany, które realnie poprawiają funkcjonowanie systemu – stwierdził dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny.

Równolegle do dyskusji o medycznych aspektach opieki nad pacjentami toczyła się debata o aspektach prawnych. Mecenas Robert Bryzek, dyrektor Departamentu Świadczeń Kompensacyjnych w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta, przedstawił efekty działania Funduszu Kompensacyjnego Zdarzeń Medycznych, który staje się realną alternatywą dla postępowań sądowych i prokuratorskich.

Jak podkreślał, w tym modelu nie chodzi o wskazywanie winnych, lecz o szybkie naprawienie szkody i wyciąganie wniosków na przyszłość. – Nam zależy na tym, żeby pacjent, jeżeli rzeczywiście doszło do zdarzenia medycznego, dostał szybko odszkodowanie i zadośćuczynienie, żeby mógł przeznaczyć je na rehabilitację, a nie czekał latami na rozstrzygnięcie sprawy – zaznaczył.

Przedstawiciel Biura Rzecznika Praw Pacjenta zwrócił także uwagę na znaczenie komunikacji w relacji lekarz–pacjent.

– Bardzo często spotykamy się z informacjami od pacjentów, którzy mówią, że gdyby ktoś z nimi porozmawiał, przeprosił, to nawet nie składaliby skargi – powiedział Robert Bryzek i podkreślił, że równie ważna jest analiza zdarzeń medycznych i przekazywanie szpitalom wniosków, które pozwalają uniknąć podobnych sytuacji w przyszłości.

Komunikacja z pacjentem – wciąż niedoceniany element jakości

Istotnym elementem konferencji były sesje eksperckie poświęcone analizie przyczyn zdarzeń niepożądanych w medycynie. Dyskusje koncentrowały się nie tylko na aspektach systemowych, ale także na czynnikach ludzkich. Anna Markowiak z Zespołu Psychologów Kliniki Psychiatrii USK zwracała uwagę na rolę zmęczenia, rutyny czy nadmiernej pewności siebie, które mogą wpływać na decyzje podejmowane przez personel medyczny.

Jak podkreślał prof. Andrzej Kübler, koordynator Centrum ds. Leczenia Bólu i Opieki Paliatywnej w Klinice Anestezjologii i Intensywnej Terapii USK, rozmowa z pacjentem – szczególnie w sytuacjach trudnych – pozostaje jednym z najbardziej zaniedbanych obszarów opieki medycznej.

Wskazywał, że otwarta komunikacja z pacjentem i jego rodziną jest nie tylko elementem etyki lekarskiej, ale również ważnym wskaźnikiem jakości leczenia.

Eksperci podejmowali także tematy związane z etycznymi dylematami współczesnej medycyny. W czasach, gdy możliwości podtrzymywania życia są coraz większe, coraz częściej pojawia się pytanie o granice uporczywej terapii.

Z kolei lek. Katarzyna Kożuch-Sajdak z Kliniki Geriatrii i Chorób Wewnętrznych USK przypomniała o znaczeniu świadomej zgody pacjenta na leczenie jako jednym z fundamentów nowoczesnej opieki medycznej.

Akredytacja i standardy jakości

Na znaczenie systemowego podejścia do jakości zwracała uwagę mec. Agnieszka Pietraszewska-Macheta, dyrektor Centrum Monitorowania Jakości w Ochronie Zdrowia (CMJ). Zachęcała placówki medyczne do korzystania z procesów certyfikacji i akredytacji, podkreślając, że powinny być one traktowane nie jako formalność, lecz jako narzędzie realnego podnoszenia standardów opieki.

Jak zaznaczyła, pierwsze wizyty akredytacyjne pokazują, że wiele szpitali bardzo poważnie potraktowało nowe wymagania i intensywnie przygotowywało się do procesu oceny jakości.

– Standardy akredytacyjne są wymagające, ale ich celem nie jest tworzenie barier administracyjnych. Akredytacja ma przede wszystkim pomagać placówkom medycznym w systematycznym podnoszeniu jakości opieki nad pacjentem – podkreśliła dyrektor CMJ.

Zdaniem specjalistów wykorzystywane narzędzia certyfikacyjne pozwalają potwierdzić, które obszary funkcjonują wzorcowo, a na które powinno się zwrócić większą uwagę. Proces akredytacyjny nie powinien być postrzegany wyłącznie jako formalna kontrola. W praktyce stanowi on narzędzie wspierające rozwój organizacyjny szpitali i budowanie kultury jakości, w której analiza doświadczeń oraz wdrażanie dobrych praktyk stają się elementem codziennego funkcjonowania placówek medycznych.

Podczas forum zwrócono uwagę, że nowe standardy kładą szczególny nacisk na zarządzanie procesami w szpitalu, bezpieczeństwo pacjentów oraz analizę zdarzeń niepożądanych. Ocenie podlegają nie tylko procedury medyczne, lecz także organizacja pracy, komunikacja w zespołach oraz sposób reagowania na potencjalne zagrożenia.

Edukacja, profilaktyka i jakość doceniona przez pacjentów

Zwieńczeniem konferencji było wręczenie statuetek "Jakość okiem pacjenta", przyznawanych na podstawie ankiet wypełnionych przez pacjentów leczonych w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu.

Najwyżej ocenione zostały zespoły Kliniki Endokrynologii i Chorób Wewnętrznych USK – laureat za rok 2024 – oraz Kliniki Chirurgii Szczękowo-Twarzowej USK, która otrzymała wyróżnienie za 2025 rok.

Konferencji towarzyszyły także działania edukacyjne i warsztatowe skierowane do pracowników ochrony zdrowia, które miały praktyczny charakter i pozwalały uczestnikom rozwijać kompetencje związane z bezpieczeństwem pacjenta.

W programie znalazły się m.in. warsztaty dotyczące bezpiecznego leczenia ran, zakładania wkłuć naczyniowych pod kontrolą USG czy alternatywnych metod udrażniania dróg oddechowych. Uczestnicy mogli także wziąć udział w zajęciach poświęconych komunikacji w sytuacjach kryzysowych, obejmujących m.in. radzenie sobie z agresją pacjentów i ich rodzin, przeciwdziałanie dezinformacji oraz elementy samoobrony i komunikacji kryzysowej.

Osobny blok warsztatowy dotyczył systemowego zarządzania bezpieczeństwem pacjenta w placówce medycznej – od analizy zdarzeń niepożądanych jako narzędzia poprawy jakości, przez standardy decyzyjne liderów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo, po wykorzystanie sztucznej inteligencji w analizie jakości i bezpieczeństwa świadczeń.

Forum było również okazją do promocji inicjatywy "Zdrowiej wiedzieć", realizowanej przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu i USK. Program ma na celu popularyzowanie rzetelnej wiedzy medycznej oraz budowanie świadomości zdrowotnej wśród pacjentów i społeczeństwa.

Organizatorzy podkreślali, że wysoka jakość opieki medycznej zaczyna się nie tylko w szpitalu, ale także od wiedzy i świadomych decyzji pacjentów, dlatego działania edukacyjne stanowią ważne uzupełnienie dyskusji o bezpieczeństwie i jakości leczenia.

Tekst: USK Wrocław

Galeria zdjęć >>

Fot. Krzysztof Ćwik