Jak karmić niemowlę ?

Do kolejnego odcinka podkastu "Bezpieczny Pacjent" dr hab. Anna Rozensztrauch, prof. UMW, prodziekan Wydziału Pielęgniarstwa i Położnictwa UMW zaprosiła dr Sylwię Smolińską z Katedry i Zakładu Immunologii Klinicznej Wydziału Lekarskiego UMW. Inspiracją do podjęcia tej rozmowy były nowe zalecenia ekspertów Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej (EAACI), których dr Smolińska jest współautorką. Aktualne wskazania dotyczą sposobu karmienia niemowląt w taki sposób, aby zminimalizować ryzyko rozwoju alergii w kolejnych latach życia dziecka. 

To, co niemowlę je w pierwszym roku życia, może mieć wpływ nie tylko na jego apetyt i preferencje smakowe, ale również na funkcjonowanie układu odpornościowego w kolejnych latach. Najnowsze zalecenia ekspertów pokazują, że sposób rozszerzania diety – moment, różnorodność i styl karmienia – może realnie zmniejszać ryzyko rozwoju alergii. Kluczowe nie jest unikanie potencjalnie uczulających produktów, lecz mądre i świadome ich włączanie do codziennego jadłospisu dziecka.

🔗 Link do Spotify

🔗 Link do Apple Podcasts

Pierwsze miesiące życia to czas intensywnego dojrzewania układu odpornościowego. To właśnie wtedy organizm dziecka uczy się rozpoznawać, co jest bezpieczne, a co może stanowić zagrożenie. Według zaleceń ekspertów Europejskiej Akademii Alergologii i Immunologii Klinicznej sposób karmienia niemowlęcia w tym okresie ma znaczenie nie tylko dla jego prawidłowego wzrostu, lecz także dla ryzyka rozwoju alergii w kolejnych latach życia. Coraz więcej danych wskazuje, że dieta uzupełniająca powinna być traktowana jako element profilaktyki zdrowotnej, a nie jedynie etap przejścia z mleka na „dorosłe” jedzenie.

Okno tolerancji 

Zarówno zbyt wczesne, jak i zbyt późne wprowadzanie pokarmów stałych może zwiększać ryzyko alergii. Optymalny moment przypada między 4. a 6. miesiącem życia, gdy niemowlę osiąga gotowość rozwojową: potrafi siedzieć z podparciem, interesuje się jedzeniem i umie przełykać. Ten okres określany jest jako „okno tolerancji”, ponieważ układ odpornościowy dziecka najłatwiej uczy się wtedy rozpoznawać nowe pokarmy jako bezpieczne. Eksperci podkreślają, że wprowadzanie diety uzupełniającej nie wymaga rezygnacji z karmienia piersią – wręcz przeciwnie, równoległe karmienie sprzyja budowaniu tolerancji immunologicznej.

Wczesne wprowadzanie alergenów

Jeszcze do niedawna wielu rodziców unikało jajek, orzechów czy ryb, obawiając się reakcji alergicznych. Tymczasem badania cytowane w zaleceniach pokazują, że wczesne i regularne podawanie niewielkich ilości tych produktów może działać ochronnie. Najsilniejszy efekt obserwuje się w przypadku jajek i orzeszków ziemnych, także u dzieci z wysokim ryzykiem alergii, na przykład z egzemą. Kluczowe jest stopniowe włączanie alergenów do diety, zaczynając od małych ilości, uważna obserwacja dziecka oraz regularność – alergen powinien stać się stałym elementem jadłospisu, a nie jednorazową próbą.

Domowa dieta i jakość składników

Zalecenia ekspertów wyraźnie wskazują, że podstawą żywienia niemowlęcia powinny być domowe posiłki przygotowywane z pełnowartościowych, świeżych składników. Warzywa o różnych kolorach i konsystencjach, mniej słodkie owoce, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, jajka, chude mięso, ryby – w tym tłuste, jak łosoś – oraz naturalne jogurty i kefiry dostarczają nie tylko energii, ale także kluczowych składników odżywczych, takich jak żelazo, cynk, błonnik i kwasy omega-3. Taki sposób żywienia sprzyja również rozwojowi mikrobiomu jelitowego, który odgrywa istotną rolę w kształtowaniu odporności i zapobieganiu alergiom.

Gotowe produkty a rozwój tolerancji

Choć gotowe dania i przekąski dla niemowląt są wygodne, często zawierają niewiele błonnika, mało zróżnicowane składniki i zbyt dużo cukru. Produkty serwowane w tubkach, deserki czy „chrupki dla dzieci” nie sprzyjają nauce żucia ani poznawaniu różnorodnych smaków i tekstur, a w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do wybiórczości jedzeniowej. Jak podkreśla dr Sylwia Smolińska z Katedry i Zakładu Immunologii Klinicznej, Wydziału Lekarskiego UMW, dzieci karmione głównie żywnością komercyjną mają mniejszy kontakt z naturalnymi alergenami, co może ograniczać rozwój tolerancji immunologicznej. Z tego powodu dieta oparta na świeżych, sezonowych i lokalnych produktach pozostaje najlepszym wyborem.

Różnorodność smaków i tekstur

Badania przywoływane w zaleceniach pokazują, że dzieci, które między 6. a 12. miesiącem życia jedzą różnorodnie, rzadziej rozwijają alergie w późniejszym wieku. Znaczenie ma nie tylko liczba grup produktów, ale także bogactwo smaków i konsystencji. Warto wprowadzać warzywa o gorzkim smaku, produkty fermentowane, tłuste ryby, pełnoziarniste zboża i rośliny strączkowe. Odrzucenie nowego smaku nie powinno zniechęcać opiekunów – dziecko często potrzebuje wielu ekspozycji, by zaakceptować nieznany produkt.

Produkty fermentowane i mikrobiom

Fermentowane produkty mleczne, takie jak jogurt czy kefir, mają potencjał wspierający mikrobiom jelitowy i rozwój tolerancji pokarmowej. Choć nadal brakuje jednoznacznych zaleceń dotyczących dokładnych ilości i częstotliwości ich podawania w pierwszym roku życia, eksperci wskazują, że po 6. miesiącu warto włączać je jako element zróżnicowanej diety. Dane obserwacyjne sugerują, że regularne spożywanie jogurtu może wiązać się z mniejszym ryzykiem egzemy i atopii, choć potrzebne są dalsze badania długofalowe.

Styl karmienia i zapobieganie niedoborom

Znaczenie ma nie tylko to, co dziecko je, ale także w jaki sposób jest karmione. Zalecany jest responsywny styl karmienia, oparty na obserwacji sygnałów głodu i sytości oraz na braku presji. Pozwalanie dziecku na samodzielne eksplorowanie jedzenia sprzyja nauce i akceptacji nowych produktów. Jednocześnie po 6. miesiącu życia należy zwrócić szczególną uwagę na podaż żelaza, ponieważ samo mleko nie pokrywa już zapotrzebowania na ten pierwiastek. Włączenie żółtka jajka, czerwonego mięsa, roślin strączkowych i produktów zbożowych wzbogacanych w żelazo zapobiega niedoborom, które mogą negatywnie wpływać na rozwój i odporność dziecka.

Pierwszy rok życia to wyjątkowy okres, w którym kształtują się nie tylko nawyki żywieniowe, ale także mechanizmy odpornościowe. Zalecenia ekspertów pokazują, że wczesne, różnorodne i świadome rozszerzanie diety, oparte na domowych posiłkach i uważnym stylu karmienia, może realnie zmniejszać ryzyko alergii. To inwestycja, która procentuje przez całe życie dziecka, wpływając na jego zdrowie, relację z jedzeniem i jakość codziennego funkcjonowania.

Ten materiał powstał na podstawie artykułu:

Guidance for healthy complementary feeding practices for allergy prevention in developed countries: An EAACI interest group report Vlieg‐Boerstra Berber, Netting Merryn, Vassilopoulou Emilia, Reese Imke, Jensen‐Jarolim Erika, Marchand Stephanie, Smolińska Sylwia, Venter Carina, Wright Karen, Santos Alexandra F., Skypala Isabel

Pediatric Allergy and Immunology, 2025, vol. 36, nr 7, s. art.e70150 [13 s.]. 

DOI:10.1111/pai.70150