Jama ustna a płuca

Choroby jamy ustnej i infekcje układu oddechowego przez lata traktowano jako odrębne problemy zdrowotne. Najnowszy przegląd systematyczny przygotowany przez zespół badaczy z Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu i opublikowany w Journal of Clinical Medicine pokazuje jednak, że stan jamy ustnej może mieć realny wpływ na ryzyko zapaleń płuc i przebieg chorób układu oddechowego.

Analiza ponad 20 badań wskazuje, że choroby przyzębia, obecność rozbudowanego biofilmu bakteryjnego oraz zaburzenia mikrobiomu jamy ustnej zwiększają ryzyko infekcji dolnych dróg oddechowych, zaostrzeń chorób przewlekłych oraz pogorszenia funkcji oddechowych.

Jak podkreśla dr hab. n. med. Jacek Matys, biofilm bakteryjny – zwłaszcza poddziąsłowy – stanowi rezerwuar drobnoustrojów, które mogą być mikroaspiracją przenoszone do płuc. Wśród nich znajdują się bakterie dobrze znane z praktyki pulmonologicznej, w tym patogeny odpowiedzialne za zakażenia szpitalne. Przewlekły stan zapalny przyzębia dodatkowo osłabia barierę śluzówkową dróg oddechowych i sprzyja nasilonej odpowiedzi zapalnej.

Autorzy zwracają uwagę, że również zaawansowana próchnica może pośrednio zwiększać ryzyko infekcji, będąc markerem zaburzonego mikrobiomu i niewystarczającej higieny jamy ustnej.

Higiena jamy ustnej jako element profilaktyki zapaleń płuc

Szczególnie istotne wnioski płyną z badań prowadzonych w oddziałach intensywnej terapii i domach opieki. Wykazano, że regularna, ustandaryzowana higiena jamy ustnej znacząco zmniejsza ryzyko zapalenia płuc, w tym zapalenia płuc związanego z wentylacją mechaniczną (VAP). Są to interwencje proste, bezpieczne, tanie i o potwierdzonej skuteczności.

Mimo dostępnych dowodów, autorzy wskazują na bariery organizacyjne, edukacyjne i kulturowe, które wciąż utrudniają wdrażanie takich procedur w praktyce klinicznej.

Kierunek zmian

Zdaniem badaczy integracja stomatologii z opieką nad pacjentami pulmonologicznymi i krytycznie chorymi powinna stać się elementem standardu opieki, a nie działaniem fakultatywnym. Wprowadzenie rutynowych procedur higieny jamy ustnej w szpitalach może realnie ograniczyć liczbę ciężkich powikłań oddechowych i poprawić bezpieczeństwo pacjentów.

Badanie zespołu z Wrocławia wpisuje się w rosnący nurt medycyny zintegrowanej, pokazując, że zdrowie jamy ustnej ma znaczenie daleko wykraczające poza stomatologię.