Masaż a mózg

Jak działa masaż, gdy patrzymy na niego nie przez pryzmat mięśni, lecz mózgu? Przez lata kojarzony był głównie z rozluźnieniem napięcia, redukcją bólu czy chwilą odpoczynku. Dziś coraz częściej staje się przedmiotem badań neuroobrazowych. Naukowcy sprawdzają, co dokładnie dzieje się w ośrodkowym układzie nerwowym podczas i po terapii manualnej. 

W przeglądzie opublikowanym w Journal of Clinical Medicine zespół badaczy przeanalizował 47 badań wykorzystujących EEG, funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI) oraz funkcjonalną spektroskopię w bliskiej podczerwieni (fNIRS). Analizy objęły osoby zdrowe, pacjentów z bólem przewlekłym oraz wcześniaki. 

Co zmienia się w mózgu? 

Zestawione badania pokazują, że terapia manualna nie jest jedynie doświadczeniem subiektywnym. Jej efekty można uchwycić w obiektywnych pomiarach neurofizjologicznych. 

W zależności od metody pomiaru obserwowano m.in.: 

• wzrost aktywności fal alfa w EEG – kojarzonych ze stanem spokojnej czujności, 

• zmiany w zakresie fal beta i gamma, 

• modulację aktywności struktur odpowiedzialnych za przetwarzanie bólu (m.in. wyspy i zakrętu obręczy), 

• modyfikację łączności funkcjonalnej sieci związanych ze stresem i emocjami, 

• u wcześniaków – przyspieszenie dojrzewania zapisu EEG przy powtarzanych sesjach. 

Jak podkreśla współautorka przeglądu, prof. dr hab. Donata Kurpas, profesor uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, – Masaż wywołuje mierzalne zmiany w aktywności i łączności sieci neuronalnych odpowiedzialnych za regulację stresu, przetwarzanie bólu i modulację emocji. Przy powtarzanych sesjach obserwowano również sygnały adaptacyjne, które można interpretować jako potencjalne procesy neuroplastyczne. 

Dlaczego to ważne? 

Przewlekły stres i utrzymujący się ból nie są jedynie dyskomfortem. To mechanizmy leżące u podstaw wielu chorób niezakaźnych – od schorzeń sercowo-naczyniowych po zaburzenia psychiczne. 

Jeżeli masaż wpływa na sieci neuronalne związane z regulacją stresu i percepcją bólu, pojawia się pytanie o jego miejsce w szerszym kontekście profilaktyki i opieki zdrowotnej. 

– Masaż nie jest klasyczną profilaktyką pierwotną, ale może oddziaływać na układy regulacyjne związane ze stresem i bólem. Może to mieć znaczenie również w profilaktyce wtórnej i ograniczaniu obciążenia objawowego. Wyniki uzasadniają dalsze badania, jednak nie stanowią podstawy do zaleceń systemowych – zaznacza prof. Kurpas. 

Miejsce w podstawowej opiece zdrowotnej 

Szczególnie interesujące są wyniki dotyczące pacjentów z bólem przewlekłym. W części badań zmiany aktywności mózgu towarzyszyły zmniejszeniu natężenia bólu i poprawie samopoczucia. 

Z perspektywy podstawowej opieki zdrowotnej masaż mógłby być rozważany jako element terapii wieloskładnikowej, obok: 

• fizjoterapii ukierunkowanej na poprawę funkcji, 

• psychoterapii i interwencji poznawczo-behawioralnych, 

• edukacji zdrowotnej i pracy nad stylem życia. 

– W podstawowej opiece zdrowotnej masaż może stanowić element postępowania multimodalnego, szczególnie u pacjentów z bólem przewlekłym oraz zaburzeniami stresozależnymi. Z mojego doświadczenia wynika jednak jasno, że powinien on być precyzyjnie włączony w całościowy plan terapeutyczny – podkreśla badaczka. 

Początek drogi 

Jednym z najciekawszych aspektów przeglądu jest pokazanie, że masaż wywołuje zmiany w łączności funkcjonalnej sieci neuronalnych związanych z bólem, stresem i emocjami. W niektórych badaniach po serii zabiegów obserwowano sygnały adaptacyjne sugerujące możliwość długofalowych zmian regulacyjnych. 

– Jednak – jak zaznacza prof. Kurpas – dane mechanistyczne to dopiero początek drogi. Zmiany neurofizjologiczne nie są równoznaczne z potwierdzeniem skuteczności klinicznej. Potrzebne są dobrze zaprojektowane badania kliniczne, obejmujące ocenę trwałości efektu, bezpieczeństwa i efektywności kosztowej. Stwierdzenie mechanizmu działania nie zastępuje dowodu klinicznego. 

Z perspektywy systemowej kluczowe będą badania prowadzone w warunkach rzeczywistej praktyki medycznej. 

– Dopiero analizy wpływu na jakość życia pacjentów, zużycie leków czy korzystania ze świadczeń zdrowotnych pozwolą odpowiedzialnie określić miejsce masażu w modelach opieki zintegrowanej – podsumowuje prof. Kurpas. 

Masaż ma ugruntowane miejsce w postępowaniu terapeutycznym, a współczesne badania dostarczają neurobiologicznych wyjaśnień jego działania. Odpowiednio zaplanowany może wpływać na centralne mechanizmy regulacyjne związane z bólem i stresem. 

Przeczytaj więcej 

Materiał powstał na podstawie artykułu: 

Through Massage to the Brain—Neuronal and Neuroplastic Mechanisms of Massage Based on Various Neuroimaging Techniques (EEG, fMRI, and fNIRS) 

Journal of Clinical Medicine  

Autorzy: James Chmiel, Donata Kurpas