Szukaj
Naturalne związki przeciw mięsakowi. Które mają największy potencjał?
UdostępnijKurkumina, berberyna i inne substancje pochodzenia roślinnego od dawna budzą zainteresowanie ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne i przeciwnowotworowe. Najnowsze badanie zespołów Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Uniwersytetu Wrocławskiego pokazuje jednak, że nie wszystkie naturalne związki działają tak samo, a silny efekt przeciwnowotworowy nie zawsze oznacza dobry profil bezpieczeństwa.
Naukowcy porównali działanie pięciu substancji: kurkuminy, berberyny, biochaniny A, kukurbitacyny E oraz CAPE, składnika propolisu. Sprawdzili, jak wpływają one na komórki włókniakomięsaka i prawidłowe komórki mięśniowe.
Komórkowy przełącznik
Szczególną uwagę poświęcono szlakowi NF-κB, który reguluje stan zapalny, metabolizm, przeżycie i starzenie się komórek.
– NF-κB działa trochę jak centralny przełącznik, który zbiera sygnały stresu komórkowego i decyduje o tym, czy komórka uruchomi program zapalny, będzie walczyć o przetrwanie, czy zmieni swój metabolizm – wyjaśnia prof. Julita Kulbacka z Katedry i Zakładu Biologii Molekularnej i Komórkowej UMW.
W komórkach nowotworowych nadmierna aktywność tego szlaku może ułatwiać przetrwanie i przystosowanie do niekorzystnych warunków. Jednocześnie NF-κB jest potrzebny prawidłowym komórkom, dlatego celem nie jest jego całkowite wyłączenie, lecz możliwie precyzyjne modulowanie.
Nowotworowe komórki gorzej radziły sobie z utratą energii
Badane substancje zaburzały pracę mitochondriów, czyli struktur odpowiedzialnych za produkcję energii. W komórkach mięsaka powodowały znacznie większy spadek poziomu ATP niż w prawidłowych komórkach mięśniowych.
W komórkach nowotworowych redukcja ATP wynosiła od około 83% do 92%, podczas gdy w komórkach prawidłowych od około 23% do 73%. Oznacza to, że komórki mięsaka były bardziej podatne na zaburzenie równowagi energetycznej.
Związki wpływały także na mitofagię, czyli proces usuwania uszkodzonych mitochondriów.
– Berberyna, kukurbitacyna E i CAPE nasilały w komórkach mięsaka mitofagię zależną od osi PINK1/PARKIN. W połączeniu z gwałtownym spadkiem ATP wskazuje to nie na ochronę komórek, lecz na przeciążoną odpowiedź adaptacyjną prowadzącą je do starzenia i śmierci – mówi prof. Julita Kulbacka.
Komórki przestawały się dzielić
Wszystkie badane związki wywoływały w komórkach włókniakomięsaka cechy starzenia komórkowego. W takim stanie komórka pozostaje żywa, ale traci zdolność do dalszego podziału.
Najsilniejszy efekt zaobserwowano po zastosowaniu kurkuminy. Odsetek starzejących się komórek nowotworowych wzrósł z około 16,5% do ponad 75%. Po zastosowaniu pozostałych substancji również przekraczał 66%.
Reakcja prawidłowych komórek mięśniowych była na ogół słabsza, co wskazuje na pewną selektywność działania wobec komórek nowotworowych.
Kurkumina z najlepszym bilansem
W testach przeżywalności komórek najbardziej wyraźną selektywność wobec mięsaka wykazywały kurkumina i CAPE. Kurkumina łączyła silne działanie przeciwnowotworowe, indukowanie starzenia komórek i stosunkowo dobry profil bezpieczeństwa.
– Nasze wyniki pokazują, że badane związki potrafią wybiórczo obciążać komórki nowotworowe, zaburzając ich metabolizm i pracę mitochondriów w większym stopniu niż komórki prawidłowe. Najbardziej zrównoważony profil miała kurkumina – podkreśla badaczka.
Dobrze tolerowana była również berberyna, choć jej wpływ na mitochondria prawidłowych komórek mięśniowych wymaga dalszej oceny.
Skuteczność to nie wszystko
W kolejnym etapie naukowcy wykorzystali larwy barciaka większego jako prosty model wstępnej oceny toksyczności.
Najlepiej tolerowane były berberyna i kurkumina. CAPE oraz kukurbitacyna E powodowały większą śmiertelność, a najbardziej toksyczna okazała się biochanina A.
Pokazuje to, że silne działanie na komórki nowotworowe nie wystarczy, aby uznać substancję za dobrego kandydata do dalszych badań. Równie ważne jest jej bezpieczeństwo dla całego organizmu.
To jeszcze nie terapia
Wyniki nie oznaczają, że kurkumina, berberyna lub inne analizowane związki mogą być już stosowane w leczeniu mięsaków. Badanie przeprowadzono na zwierzęcych liniach komórkowych oraz prostym modelu bezkręgowca.
– Nasze wyniki pochodzą z badań laboratoryjnych i wstępnych testów na larwach barciaka. Kolejnym krokiem są bardziej zaawansowane modele in vivo oraz doprecyzowanie mechanizmu, dawkowania i formy dostarczania substancji – zaznacza prof. Kulbacka.
Badanie pokazuje jednak, które związki warto analizować dalej i dlaczego przy ocenie naturalnych substancji przeciwnowotworowych trzeba brać pod uwagę nie tylko ich skuteczność, ale również wpływ na zdrowe komórki i cały organizm.
Czy wiesz, że…?
Mięsaki stanowią mniej niż 1% wszystkich nowotworów u dorosłych, ale obejmują ponad 100 różnych typów choroby.
Nie ma jednego „leku na mięsaki” – różne typy nowotworów mogą wymagać zupełnie innego leczenia.
Komórki nowotworowe zużywają więcej energii niż większość zdrowych komórek.
Gdy ich „elektrownie”, czyli mitochondria, przestają działać prawidłowo, trudniej im się namnażać.
Naturalne związki mogą być inspiracją do opracowania nowych leków, ale same nie są jeszcze terapią.
Materiał powstał na podstawie publikacji:
Justyna Radzka, Agnieszka Gizak, Dagmara Baczyńska, Adam Junka, Bartłomiej Dudek, Malwina Brożyna, Anna Szewczyk, Julita Kulbacka.
International Journal of Molecular Sciences, 2026, 27(11), 5025.