Od pracy magisterskiej do terapii celowanej

Droga naukowa często zaczyna się od pierwszego eksperymentu w laboratorium. Czasem jednak już na etapie studiów prowadzi do projektów, które mogą stać się fundamentem przyszłych terapii. Taką ścieżkę przeszła Laura Jonderko – dziś doktorantka Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu – której współpraca naukowa z dr hab. inż. Anną Choromańską, prof. UMW rozpoczęła się w Studenckim Kole Naukowym Biologii Komórki Nowotworowej, była kontynuowana podczas realizacji pracy magisterskiej i nadal trwa.

Podobnie jak wielu przyszłych naukowców pierwsze doświadczenia badawcze Laura Jonderko zdobywała w Studenckim Kole Naukowym.

– Zdecydowałam się dołączyć do SKN Biologii Komórki Nowotworowej, ponieważ tematyka nowotworów wydawała mi się jedną z najbardziej wymagających, ale jednocześnie najbardziej perspektywicznych dziedzin medycyny – mówi doktorantka. – Chciałam wyjść poza teorię i przekonać się, jak w praktyce wygląda prowadzenie badań naukowych. Działalność w SKN stworzyła ku temu idealne warunki. Zarówno członkowie zespołu, jak i opiekunowie naukowi dawali przestrzeń do zadawania pytań oraz wspólnego poszukiwania odpowiedzi w pracy laboratoryjnej.

Korzyści z zaangażowania studentów w koła naukowe dla dr hab. inż. Anny Choromańskiej, prof. UMW są oczywiste.

– Przynależność do SKN to dobry początek nabywania umiejętności, przydatnych w przyszłej pracy badawczej, jak np. zasad pisania prac naukowych. Uczymy tego na poziomie studiów, a w przypadku Laury efekty były spektakularne – podkreśla, zaznaczając jednocześnie, że w swojej podopiecznej dostrzegła wiele cech osobowości predestynujących ją do naukowej kariery.

Laura Jonderko przyznaje, że środowisko SKN umożliwiło jej rozwój naukowy, zdobycie pierwszych doświadczeń badawczych oraz ugruntowanie zainteresowań w obszarze biologii nowotworów, tym bardziej że pojawiły się sukcesy. W ramach SKN uczestniczyła w projektach finansowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, w tym w programie „Najlepsi z najlepszych! 4.0”, dotyczącym badań nad nowoczesnymi terapiami przeciwnowotworowymi, a jako stypendystka programu „Wsparcie studentów w zakresie podniesienia ich kompetencji i umiejętności” prowadziła badania nad właściwościami regeneracyjnymi i antyoksydacyjnymi mykoterapeutyków. Dzięki zaangażowaniu naukowemu już w trakcie studiów magisterskich współautorsko opublikowała sześć prac w recenzowanych czasopismach naukowych o łącznym współczynniku impact factor 29,2 oraz reprezentowała SKN na międzynarodowych konferencjach. Swoje kompetencje rozwijała również poprzez specjalistyczne kursy z zakresu onkologii, biologii komórki i metodologii badań naukowych realizowane m.in. przez Harvard Medical School, Berkeley Extension oraz w programach autoryzowanych przez Yale University i Stanford University. Jej praca została uhonorowana Stypendium Ministra Zdrowia dla studentów za znaczące osiągnięcia naukowe w roku akademickim 2024/2025.

Pierwsze badania nad komórkami czerniaka

W Katedrze i Zakładzie Biologii Molekularnej i Komórkowej Laura Jonderko realizowała pracę magisterską pt. Badanie wpływu chetominu na proliferację i apoptozę ludzkich komórek czerniaka, przygotowaną pod kierunkiem dr hab. inż. Anny Choromańskiej, prof. UMW. Badania miały charakter eksperymentalny i obejmowały analizę działania naturalnego związku chetominu na komórki czerniaka ludzkiego linii A375. W ramach pracy oceniano m.in. wpływ badanego związku na proliferację komórek nowotworowych, ich przeżywalność oraz indukcję apoptozy z wykorzystaniem nowoczesnych metod biologii komórki.

Wysoki poziom merytoryczny przeprowadzonych badań został doceniony przez komisję konkursową – praca zdobyła pierwsze miejsce w Wydziałowym Konkursie Prac Magisterskich na kierunku farmacja. Uzyskane wyniki zostały opracowane również w formie artykułu naukowego i opublikowane w międzynarodowym czasopiśmie „International Journal of Molecular Sciences”, stanowiąc przykład skutecznego przeniesienia rezultatów badań studenckich do literatury naukowej. Zostały one również docenione przez międzynarodowe środowisko naukowe – badania zakwalifikowano do prezentacji podczas konferencji The 15th International Symposium on Proteomics in the Life Sciences, organizowanej w Broad Institute of MIT and Harvard w Cambridge (Massachusetts, USA), co stanowi wyraz uznania dla jakości prowadzonych prac badawczych.

Kolejny etap – badania nad terapią RNA

Dziś współpraca naukowa między Laurą Jonderko a dr hab. inż. Anną Choromańską, prof. UMW rozwija się dalej. Laura kontynuuje badania jako doktorantka Szkoły Doktorskiej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, realizując projekt pt. Egzosomy ukierunkowane molekularnie jako system dostarczania supresorowych miRNA: nowatorska strategia terapeutyczna w leczeniu gruczolakoraka płuc.

Celem badań jest opracowanie innowacyjnego systemu dostarczania terapeutycznych cząsteczek RNA do komórek nowotworowych. W projekcie wykorzystywane są egzosomy – mikroskopijne pęcherzyki zewnątrzkomórkowe pełniące funkcję naturalnych nośników informacji biologicznej. Dzięki odpowiedniej modyfikacji ich powierzchni może być możliwe selektywne dostarczanie supresorowych miRNA bezpośrednio do komórek nowotworowych.

Badania obejmują m.in. modyfikację komórek produkujących egzosomy, załadunek terapeutycznych miRNA metodą elektroporacji oraz analizę wpływu dostarczonych cząsteczek RNA na proliferację, apoptozę i migrację komórek gruczolakoraka płuc.

Celem projektu jest opracowanie innowacyjnego systemu dostarczania supresorowych miRNA – miR-34a oraz miR-16 – kluczowych regulatorów szlaków proliferacji, apoptozy i migracji komórek nowotworowych. W badaniach wykorzystywane są egzosomy, naturalne pęcherzyki zewnątrzkomórkowe o wysokiej biokompatybilności i zdolności do transportu cząsteczek biologicznych do wnętrza komórek. Aby zwiększyć swoistość terapii, powierzchnia egzosomów jest modyfikowana poprzez nadekspresję fuzyjnego białka Lamp2b-EGF, co umożliwia ich ukierunkowanie na komórki z nadekspresją receptora EGFR – charakterystyczną dla wielu przypadków gruczolakoraka płuc.

– Opracowanie ukierunkowanych egzosomów jako nośników supresorowych miRNA stanowi obiecujące podejście w terapii nowotworów płuc – tłumaczy Laura Jonderko. – Strategia ta może zwiększyć skuteczność dostarczania terapeutycznych cząsteczek RNA przy jednoczesnym ograniczeniu toksyczności wobec zdrowych tkanek. Projekt łączy osiągnięcia biologii molekularnej, inżynierii komórkowej oraz terapii celowanej, wpisując się w dynamicznie rozwijający się obszar terapii RNA i medycyny spersonalizowanej.

Mentoring, który rozwija naukowców

Historia współpracy dr hab. inż. Anny Choromańskiej, prof. UMW i Laury Jonderko pokazuje, jak kluczową rolę w rozwoju młodych naukowców odgrywa mentoring akademicki.

– To relacja oparta nie tylko na przekazywaniu wiedzy, lecz także na odkrywaniu nowych kierunków badań, rozwijaniu samodzielności naukowej oraz budowaniu kompetencji niezbędnych w pracy badawczej – przekonuje dr hab. inż. Anna Choromańska, prof. UMW. – Rola mentora wykracza tu poza funkcję opiekuna merytorycznego – to także wsparcie w podejmowaniu pierwszych decyzji naukowych, kształtowaniu umiejętności krytycznej analizy wyników oraz planowaniu i realizacji projektów badawczych. Tego rodzaju ciągłość współpracy pozwala młodym badaczom zdobywać doświadczenie w sposób systematyczny – od pierwszych eksperymentów laboratoryjnych, poprzez opracowywanie wyników i publikowanie prac naukowych, aż po prowadzenie własnych projektów badawczych.

Historia tej współpracy pokazuje, że dobrze prowadzony mentoring może stać się impulsem do długofalowego rozwoju naukowego. Dzięki połączeniu doświadczenia mentora i zaangażowania młodego badacza możliwe jest nie tylko zdobywanie nowych kompetencji, lecz także realizacja ambitnych projektów naukowych, które w przyszłości mogą przyczynić się do rozwoju innowacyjnych metod diagnostyki i terapii chorób nowotworowych.