Ostatnia droga czaszek katyńskich

5 marca 2026 r. we Wrocławiu odbyły się uroczystości pogrzebowe ofiar zbrodni katyńskiej, których szczątki przez dziesięciolecia znajdowały się pod opieką naukowców Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (UMW). Wydarzenie to stanowi symboliczne zamknięcie ważnego rozdziału w historii naszej uczelni.

Uroczystość, która miała charakter państwowy, odbyła się w Kościele Garnizonowym pw. św. Elżbiety. Mszy świętej z asystą wojskową przewodniczył metropolita wrocławski arcybiskup Józef Kupny. Podczas nabożeństwa odczytano list prezydenta RP Karola Nawrockiego, który w jego imieniu zaprezentowała minister Beata Kempa.

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz Instytutu Pamięci Narodowej, Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Wojska Polskiego oraz Dolnośląskiej Rodziny Katyńskiej. Naszą uczelnię reprezentował dr Jędrzej Siuta z Zakładu Medycyny Sądowej UMW.

Trzy czaszki, będące ostatnimi szczątkami ofiar Katynia przechowywanymi w Zakładzie Medycyny Sądowej, spoczęły w Krypcie Katyńskiej Kościoła Garnizonowego. Dołączyły one do trzech innych czaszek katyńskich, które przekazano z naszej uczelni i pochowano w tym samym miejscu w 2015 roku.

Historia wrocławska: od prof. Buhtza do prof. Popielskiego

Historia tych szczątków nierozerwalnie wiąże się z dziejami wrocławskiej medycyny sądowej. Czaszki zostały przywiezione z Katynia w 1943 roku przez prof. Gerharda Buhtza, ówczesnego niemieckiego kierownika instytutu, który nadzorował ekshumacje prowadzone przez międzynarodową komisję.

Po wojnie to prof. Bolesław Popielski, pierwszy polski kierownik Zakładu Medycyny Sądowej, rozpoznał i zabezpieczył te bezcenne relikwie. Przez dekady PRL-u, w dobie panującego „kłamstwa katyńskiego”, pamięć o nich i badania nad nimi musiały pozostać w sferze poufnej. Dopiero zmiany ustrojowe pozwoliły na podjęcie oficjalnych prac badawczych i upamiętniających, które trwały od 2002 roku aż do początku 2026 roku.

Nauka w służbie pamięci

Współpraca Zakładu Medycyny Sądowej UMW z IPN zaowocowała nie tylko identyfikacją i godnym zabezpieczeniem szczątków, ale także wykorzystaniem nowoczesnych technologii. W 2023 roku opracowano model 3D jednej z czaszek katyńskich, co pozwoliło na połączenie analizy naukowej z cyfrową archiwizacją historii.

Zakończenie procesu badań i pochówek ostatnich czaszek to moment szczególny. Choć szczątki opuściły mury uczelni, pamięć o nich pozostaje żywa. 

- Muzeum Medycyny Sądowej UMW w dalszym ciągu kultywuje pamięć o zbrodni katyńskiej – mówi dr Siuta. – W ramach stałej ekspozycji prezentowane są archiwalne dokumenty, zdjęcia oraz przedmioty związane z historią „wrocławskich” czaszek katyńskich, służąc edukacji kolejnych pokoleń studentów medycyny.

Dzięki uroczystości z 5 marca, polscy bohaterowie znaleźli wreszcie godne i ogólnodostępne miejsce spoczynku, a Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu wypełnił swoją ostatnią powinność wobec ofiar tej narodowej tragedii.
 

fot. Krzysztof Ćwik/UMW