Otyłość i dezinformacja

Jak odróżniać fakty od mitów, nie ulegać presji idealnego wyglądu i świadomie dbać o zdrowie? O tym rozmawiano 23 października podczas wydarzenia #nabieraMYodwagi: ciało, głowa, emocje – jak naprawdę dbać o siebie, zorganizowanego na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Spotkanie odbyło się w ramach prowadzonej na uczelni od ponad dwóch lat kampanii #nabieraMYodwagi, poświęconej profilaktyce i leczeniu choroby otyłościowej dzieci i młodzieży. Do udziału zaproszono 300 uczniów klas VII–VIII szkół podstawowych oraz szkół ponadpodstawowych.

Spotkanie otworzyła prof. Marzena Dominiak, prorektor UMW i inicjatorka kampanii, podkreślając, że jej celem jest nie tylko przekazywanie wiedzy, ale przede wszystkim budowanie zaufania młodych ludzi do nauki i zachęcanie ich do świadomego dbania o zdrowie.

– Chcemy pokazać wam, dlaczego nauka jest ważna i jak może pomóc w dbaniu o zdrowie. Zależy nam, żebyście rozumieli nasze działania i chcieli korzystać z przekazywanej wam wiedzy. Chcemy, żebyście byli zdrowsi, żeby nasze społeczeństwo w przyszłości było zdrowsze. Bo to wy jesteście naszą przyszłością – mówiła prof. Marzena Dominiak, inicjatorka kampanii #nabieraMYodwagi.

Zdrowie to nie wyścig o idealną sylwetkę

W świecie mediów społecznościowych łatwo odnieść wrażenie, że dobra forma oznacza intensywne treningi, określony wygląd i nieustanne dążenie do doskonałości. Tymczasem aktywność fizyczna nie musi wiązać się ze sportową rywalizacją ani realizowaniem wymagających planów treningowych. Znacznie ważniejsze są regularność, przyjemność z ruchu i znalezienie takiej formy aktywności, którą można na stałe włączyć do codziennego życia.

Na ten aspekt zwrócił uwagę dr Adrian Weber z Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, partnera kampanii. Przypomniał, że ruch wpływa nie tylko na kondycję fizyczną, ale również na samopoczucie, sen i radzenie sobie z codziennymi trudnościami. Zachęcał też uczniów, by nie porównywali swoich możliwości i wyglądu z obrazami prezentowanymi w mediach społecznościowych.

– Nie ma najlepszych ćwiczeń, nie ma najlepszego planu, liczy się regularność. Nie musimy być w super formie, żeby zacząć ćwiczyć, ale możemy zacząć, żeby tę formę stopniowo budować – podkreślał dr Adrian Weber.

Gdy emocje wpływają na to, co i ile jemy

Nie zawsze jemy dlatego, że jesteśmy głodni. Stres, smutek, napięcie czy nuda mogą wpływać na apetyt i sposób odżywiania. U jednych osób trudne emocje nasilają potrzebę jedzenia, u innych ją ograniczają. Problem pojawia się wtedy, gdy jedzenie staje się jedynym sposobem radzenia sobie z emocjami.

O tej zależności rozmawiał z młodzieżą prof. Błażej Misiak kierownik Katedry Psychiatrii UMW. Wyjaśniał, czym różni się głód fizjologiczny od emocjonalnego i dlaczego warto nauczyć się rozpoznawać sygnały płynące z własnego organizmu. Przedstawił również technikę HALT, która pomaga zatrzymać się i sprawdzić, czy za określonym zachowaniem nie kryją się głód, złość, samotność lub zmęczenie.

– Jedzenie jest jednym z najstarszych sposobów regulowania emocji. To nie jest nic złego, problem pojawia się wtedy, kiedy to jest jedyny nasz sposób radzenia sobie z emocjami – mówił prof. Błażej Misiak.

To szczególnie ważny temat w kontekście choroby otyłościowej, której nie można sprowadzać do braku silnej woli czy niewłaściwych wyborów żywieniowych. Na zdrowie i zachowania związane z jedzeniem wpływa wiele czynników, w tym psychologicznych i środowiskowych. Dlatego rozmowa o profilaktyce powinna uwzględniać również zdrowie psychiczne, bez oceniania i stygmatyzowania.

Ozempic, modne diety i internetowe obietnice

Media społecznościowe pełne są porad dotyczących szybkiego odchudzania. Jedne zachęcają do rezygnacji z węglowodanów, inne do jedzenia wyłącznie produktów zwierzęcych, jeszcze inne przedstawiają leki stosowane w leczeniu otyłości jako prosty sposób na osiągnięcie wymarzonej sylwetki. Jak w tym natłoku informacji odróżnić zalecenia oparte na badaniach od chwilowej mody?

Jednym z tematów konferencji była farmakoterapia choroby otyłościowej. Dr Joanna Pieczyńska, prof. UMW, z Katedry i Zakładu Dietetyki i Bromatologii wyjaśniała mechanizm działania leków wykorzystywanych w leczeniu otyłości oraz różnice między wskazaniami do stosowania preparatów Ozempic i Wegovy. Przypominała, że otyłość jest chorobą przewlekłą, a decyzja o rozpoczęciu leczenia farmakologicznego, szczególnie u nastolatków, wymaga oceny lekarskiej. Zwracała również uwagę na działania niepożądane i zagrożenia związane z przyjmowaniem leków bez nadzoru specjalisty.

– Leki działają, pomagają zredukować masę ciała, ale nie są dla każdego. Lek jest tylko elementem terapii. Nie stosujemy go samodzielnie. Zawsze towarzyszy mu odpowiednio dobrana dieta i aktywność fizyczna – podkreślała dr Joanna Pieczyńska.

Równie wiele mitów narosło wokół sposobów odżywiania. Eksperci Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, partnera kampanii #nabieraMYodwagi – prof. Joanna Wyka, dr inż. Michaela Godyla-Jabłońska i dr Paweł Serek – przyjrzeli się popularnym dietom: ketogenicznej, wegańskiej i carnivore. Wyjaśniali, czego potrzebuje rozwijający się organizm, jak komponować zbilansowane posiłki i dlaczego nie każda dieta promowana przez internetowych twórców będzie odpowiednia dla młodego człowieka.

Znaczenie tego problemu pokazuje również najnowszy Barometr UMW i Mediaboard. W okresie od czerwca do sierpnia 2026 roku odnotowano 386 publikacji i wpisów dotyczących suplementów, diet i teorii żywieniowych. Był to trzeci największy obszar tematyczny w analizowanym przekazie, po dyskusji wokół regulacji pseudomedycyny oraz szczepieniach i ruchach antyszczepionkowych.

Nie wszystko, co widać na skórze, zależy od diety

Presja wyglądu dotyczy nie tylko masy ciała. Dla wielu nastolatków źródłem kompleksów staje się również trądzik, wokół którego narosło wiele mitów – od przekonania, że jest skutkiem niewłaściwej higieny, po przypisywanie odpowiedzialności pojedynczym produktom spożywczym.

Dr hab. Danuta Nowicka kierownik Zakładu Dermatologii Estetycznej i Medycyny Regeneracyjnej Skóry UMW wyjaśniała, jak powstają zmiany trądzikowe i dlaczego nie można sprowadzać ich przyczyn do jednego czynnika. Zwróciła również uwagę na psychologiczne i społeczne konsekwencje problemów skórnych.

Posługując się zdjęciem zmodyfikowanym za pomocą sztucznej inteligencji, pokazała, jak obecność zmian trądzikowych może wpływać na sposób postrzegania drugiej osoby. Był to punkt wyjścia do refleksji nad tym, jak łatwo oceniamy innych przez pryzmat wyglądu i jak duże znaczenie mogą mieć takie oceny dla samopoczucia młodych ludzi.

Zdrowie wysyła sygnały, których nie warto ignorować

O tym, że codzienne nawyki mają wpływ na zdrowie, przypominała również prof. Marzena Dominiak podczas rozmowy poświęconej jamie ustnej. Rozmawiała z uczniami o związkach między sposobem odżywiania, zdrowiem ogólnym a stanem zębów i dziąseł.

Pojawiły się praktyczne pytania dotyczące napojów słodzonych, nitkowania zębów, higieny języka, wymiany szczoteczki i pierwszych objawów próchnicy. Ekspertka obaliła też popularny mit, zgodnie z którym zjedzenie jabłka może zastąpić szczotkowanie zębów.

To kolejny przykład pokazujący, w dbaniu o zdrowie znaczenie mają przede wszystkim codzienne, świadome wybory i wiedza pozwalająca odróżnić rzeczywistą profilaktykę od popularnych, lecz nieskutecznych przekonań.

Wiedza w praktyce, nie tylko na wykładach

Spotkanie nie ograniczało się do wykładów i rozmów z ekspertami. W przerwach uczniowie mogli odwiedzić stanowiska edukacyjne, które pozwalały wykorzystać zdobytą wiedzę w praktyce.

Dzięki zaangażowaniu organizacji studenckiej „Porusz Serce” oraz dr. hab. Michała Czapli z Katedry Ratownictwa Medycznego UMW uczestnicy mogli nauczyć się zasad resuscytacji krążeniowo-oddechowej, również z wykorzystaniem fantomu osoby z chorobą otyłościową.

Na stoisku SKN Nutri-Sfera uczniowie mieli możliwość wykonania analizy składu ciała oraz poznania zasad komponowania zdrowej śniadaniówki. Dużym urozmaiceniem był także kombinezon symulujący otyłość, który pozwalał doświadczyć wybranych ograniczeń ruchowych związanych z dodatkowym obciążeniem ciała.

Nie zabrakło również profilaktyki zdrowia jamy ustnej. Porad stomatologicznych udzielali przedstawiciele Uniwersyteckiego Centrum Stomatologicznego, Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego oraz marki Oral-B.

Fakt czy chwyt? Jak nie dać się nabrać

Na zakończenie młodzież wzięła udział w interaktywnym teleturnieju edukacyjnym „Fakt czy chwyt?”, przygotowanym przez Teatr Układ Formalny. Jego tematyka obejmowała wpływ e-papierosów i napojów energetycznych na zdrowie oraz rozpoznawanie mitów i manipulacji na ten temat w przekazach reklamowych.

Dlaczego o zdrowiu młodych ludzi trzeba rozmawiać inaczej?

Wydarzenie wpisało się również w działania edukacyjne prowadzone przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu w ramach kampanii „Zdrowiej Wiedzieć”, realizowanej w związku z ustanowieniem przez Sejm RP roku 2026 Rokiem Profilaktyki Zdrowotnej.

Skala wyzwań, z jakimi mierzą się dzieci i młodzież, pokazuje, jak ważna jest edukacja zdrowotna oparta na wiedzy naukowej, ale również na zrozumieniu ich codziennych doświadczeń. Z opracowania Światowej Organizacji Zdrowia z 2024 roku wynika, że co czwarty nastolatek w europejskim regionie WHO ma nadwagę lub otyłość. Z kolei raport WHO dotyczący otyłości dziecięcej, opublikowany w 2025 roku, wskazuje, że nadwaga lub otyłość dotyczy 25 proc. dzieci w wieku 7–9 lat w krajach objętych badaniem.

Jednocześnie, jak zwraca uwagę Instytut Matki i Dziecka, Polska znajduje się wśród krajów o najwyższym odsetku nastolatków, którzy postrzegają siebie jako zbyt grubych. To ważne rozróżnienie – rzeczywista masa ciała i sposób postrzegania własnego wyglądu nie zawsze idą ze sobą w parze. Presja wyglądu może wpływać na samoocenę, relacje z rówieśnikami i podejmowane przez młodych ludzi decyzje dotyczące zdrowia.

Dodatkowym wyzwaniem jest dezinformacja medyczna, która coraz częściej dotyczy codziennych wyborów związanych z odżywianiem i stylem życia. Z raportu Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Mediaboard, obejmującego okres od stycznia 2025 do maja 2026 roku, wynika, że teorie żywieniowe stanowiły 23 proc. analizowanych narracji dezinformacyjnych. Jak wskazują autorzy opracowania, fałszywe przekazy coraz częściej przybierają postać pozornie praktycznych porad dotyczących suplementacji, głodówek czy „oczyszczania organizmu”.

Dlatego o zdrowiu dzieci i młodzieży nie można dziś rozmawiać wyłącznie w kategoriach kalorii, diety i aktywności fizycznej. Równie ważne są emocje, zdrowie psychiczne, presja wyglądu i umiejętność odróżniania rzetelnej wiedzy od internetowych mitów. 

Patronem wydarzenia był Dolnośląski Urząd Wojewódzki, a sponsorami – partnerzy kampanii: Departament Edukacji Urzędu Miasta Wrocławia, marka Oral-B oraz Maciejowy Sad.

Galeria zdjęć.