Pierwsze w Polsce podanie limfocytów VST

W Klinice Hematologii, Terapii Komórkowych i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu (USK) przeprowadzono pierwsze w Polsce podanie limfocytów wirusowo-swoistych (VST) w ramach badania klinicznego ALLOVISTA, prowadzonego przez ekspertów Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (UMW). Jest to pierwszy w kraju przypadek zastosowania tej procedury w zarejestrowanym badaniu klinicznym, z wykorzystaniem komórek pochodzących od zdrowego, niespokrewnionego dawcy.

Po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych układ odpornościowy pacjenta potrzebuje czasu, aby odzyskać pełną sprawność. W tym okresie nawet wirusy, które u osób zdrowych pozostają pod kontrolą organizmu, mogą powodować ciężkie, zagrażające życiu powikłania. Terapia VST została opracowana właśnie z myślą o takich chorych. Zamiast kolejnego leku pacjent otrzymuje wyspecjalizowane komórki odpornościowe zdolne do rozpoznania i zwalczenia wirusa.

Limfocyty, które rozpoznają zakażenie

Limfocyty wirusowo-swoiste (VST, ang. virus-specific T lymphocytes) są komórkami układu odpornościowego wyselekcjonowanymi pod kątem zwalczania konkretnego wirusa. W badaniu ALLOVISTA terapia skierowana jest do pacjentów po allogenicznym przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych, u których rozwinęło się ciężkie, oporne na standardowe leczenie zakażenie wirusem cytomegalii (CMV).

– W terapii VST nie próbujemy jedynie hamować namnażania wirusa. Staramy się odbudować brakujący element układu odpornościowego pacjenta, przekazując mu limfocyty, które potrafią rozpoznać i zwalczyć zakażenie – podkreśla prof. Marek Ussowicz z Kliniki Transplantacji Szpiku, Hematologii i Onkologii Dziecięcej USK, kierujący zespołem badania klinicznego ALLOVISTA. – To podejście wykorzystuje naturalne mechanizmy obronne organizmu i daje szansę pacjentom, u których dotychczasowe metody leczenia okazały się niewystarczające.

Preparat został przygotowany z materiału pobranego od zdrowego, niespokrewnionego dawcy przez zespół Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w Poznaniu kierowany przez prof. Annę Bogacz. Za podanie komórek oraz bezpośrednią opiekę nad pacjentem odpowiadał zespół Kliniki Hematologii, Terapii Komórkowych i Chorób Wewnętrznych kierowany przez prof. Tomasza Wróbla, przy udziale prof. Anny Czyż i dr. Macieja Majcherka.

Od indywidualnych terapii do badań klinicznych

Pierwsze podanie limfocytów VST w badaniu ALLOVISTA jest efektem wieloletnich doświadczeń zespołów rozwijających terapie komórkowe. Wcześniej komórki tego typu były podawane pacjentom wyłącznie w ramach tzw. wyjątku szpitalnego, umożliwiającego zastosowanie indywidualnie przygotowanego produktu leczniczego terapii zaawansowanej w szczególnych sytuacjach klinicznych.

– Rozpoczęcie badania klinicznego to niezwykle ważny krok. Pozwala przejść od pojedynczych zastosowań do systematycznej oceny skuteczności i bezpieczeństwa terapii zgodnie z najwyższymi standardami badań klinicznych. Naszym celem jest stworzenie podstaw do tego, aby w przyszłości leczenie mogło być dostępne dla większej grupy pacjentów – mówi prof. Marek Ussowicz.

Pacjent uczestniczący w badaniu nie ponosi żadnych kosztów terapii – wszystkie procedury są finansowane w ramach badania klinicznego.

Innowacja tworzona dzięki współpracy

Badanie ALLOVISTA łączy naukę, medycynę kliniczną, transplantologię, immunologię oraz specjalistyczne wytwarzanie produktów leczniczych terapii zaawansowanej. Jego realizacja wymaga ścisłej współpracy specjalistów odpowiedzialnych m.in. za dobór dawców, wytwarzanie produktu komórkowego, kontrolę jakości oraz bezpieczeństwo pacjentów.

Projekt wpisuje się w strategię Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu ukierunkowaną na wdrażanie wyników badań naukowych do praktyki klinicznej, rozwój akademickich badań klinicznych oraz budowanie kompetencji w obszarze innowacyjnych terapii. Stanowi także przykład medycyny translacyjnej – od pomysłu naukowego, przez opracowanie technologii i wcześniejsze doświadczenia kliniczne, aż po badanie prowadzone z zachowaniem rygorystycznych wymogów jakości i bezpieczeństwa.

– Za tym osiągnięciem stoi współpraca wielu zespołów – lekarzy, naukowców, diagnostów, specjalistów laboratoriów i ekspertów zajmujących się wytwarzaniem produktów terapii zaawansowanej. To pokazuje, że nowoczesna medycyna powstaje dzięki połączeniu wiedzy naukowej, doświadczenia klinicznego i pracy wielu ludzi, których wspólnym celem jest poprawa rokowania pacjentów – podsumowuje prof. Ussowicz.

Tekst i zdjęcia Tomasz Król/USK.