Powstaje ścieżka leczenia choroby otyłościowej

Prorektor Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu prof. Marzena Dominiak oraz dr hab. Kamila Ludwikowska z Katedry i Kliniki Pediatrii i Chorób Infekcyjnych, prodziekan Wydziału Lekarskiego UMW i zastępca dyrektora ds. medycznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, wzięły 4 września udział w warsztacie eksperckim w Ministerstwie Zdrowia, poświęconym opracowaniu ścieżki diagnostyczno-terapeutycznej dla dzieci i młodzieży z chorobą otyłościową. Spotkanie prowadziła senator RP Agnieszka Gorgoń-Komor.

W prace zaangażowany jest Zespół Roboczy ds. Przeciwdziałania Otyłości – gremium doradczo-opiniodawcze działające w strukturach Ministerstwa Zdrowia. Prof. Marzena Dominiak jest członkinią zespołu, a dr hab. Kamila Ludwikowska uczestniczyła w warsztacie jako ekspertka.

Celem prac było stworzenie spójnej drogi pacjenta – od rozpoznania choroby po leczenie i długofalową opiekę. Eksperci zajmowali się rozwiązaniami, które mają uporządkować zadania poszczególnych poziomów systemu, ułatwić dostęp do specjalistów i zapewnić ciągłość terapii.

Jasna droga od diagnozy do leczenia

Jednym z problemów wskazanych podczas warsztatu jest rozproszenie obecnego systemu opieki. Brakuje spójnego planu postępowania, jednolitych zasad kierowania pacjentów oraz odpowiedniego dostępu do zespołów wielodyscyplinarnych. W efekcie dzieci mogą trafiać do specjalistów zbyt późno – już z zaawansowaną chorobą lub jej powikłaniami.

Tworzona ścieżka diagnostyczno-terapeutyczna ma temu przeciwdziałać. Jej punktem wyjścia jest dziecko lub nastolatek z rozpoznaną chorobą otyłościową, a kolejne etapy mają określać zakres diagnostyki, sposób postępowania oraz właściwy poziom dalszego leczenia.

Szczególnie istotną rolę ma odgrywać podstawowa opieka zdrowotna. Lekarz powinien dysponować praktycznymi narzędziami pozwalającymi postawić rozpoznanie, przeprowadzić podstawową diagnostykę, ocenić stan zdrowia dziecka i zdecydować o dalszym postępowaniu. Eksperci wskazywali m.in. na potrzebę opracowania algorytmów oraz jednolitych kryteriów określających, kiedy pacjent może pozostać pod opieką POZ, a kiedy powinien trafić do specjalisty.

Jednym z omawianych rozwiązań jest również stworzenie mapy ośrodków zajmujących się leczeniem choroby otyłościowej. Ma ona ułatwić lekarzom kierowanie dzieci wymagających specjalistycznej opieki do odpowiednich placówek.

Otyłość wymaga zespołu, nie jednej konsultacji

Podczas prac podkreślano, że otyłość jest chorobą przewlekłą. Masa ciała jest parametrem zdrowia, a nie miarą charakteru czy siły woli dziecka. Nie można również zakładać, że młody pacjent po prostu „wyrośnie” z choroby – bez odpowiedniego postępowania może ona postępować i prowadzić do powikłań.

Leczenie powinno być dostosowane do sytuacji konkretnego dziecka i angażować specjalistów różnych dziedzin – m.in. lekarza, dietetyka, psychologa i fizjoterapeutę. Szczególne znaczenie ma wsparcie psychologiczne, które powinno być integralnym elementem opieki.

Równie ważny jest sposób, w jaki rozmawiamy o chorobie. Komunikacja nie może stygmatyzować dziecka ani obarczać jego czy rodziców poczuciem winy. Leczenie powinno obejmować całą rodzinę, ponieważ zmiana codziennych nawyków i powodzenie terapii wymagają zaangażowania najbliższego otoczenia młodego pacjenta.

Projektowany model ma określać zadania poszczególnych poziomów systemu. Pacjenci niewymagający wysokospecjalistycznego leczenia mogliby być prowadzeni bliżej miejsca zamieszkania, bardziej złożone przypadki trafiałyby do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, natomiast hospitalizacja byłaby zarezerwowana przede wszystkim dla dzieci, których stan zdrowia rzeczywiście tego wymaga.

Istotna jest również ciągłość terapii. Choroba otyłościowa nie kończy się wraz z osiągnięciem pełnoletności, dlatego eksperci wskazywali na potrzebę połączenia opieki pediatrycznej z leczeniem osób dorosłych, tak aby po ukończeniu 18. roku życia pacjent mógł płynnie kontynuować terapię.

Od rozwiązań systemowych do działań UMW

Założenia wypracowywane podczas warsztatu są zbieżne z rozwiązaniami rozwijanymi na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu. Doświadczenia prowadzonej od dwóch lat kampanii #nabieraMYodwagi są obecnie rozwijane w ramach kolejnego przedsięwzięcia – powstającego na UMW ośrodka leczenia otyłości i zaburzeń odżywiania u dzieci.

Jedną z jego pomysłodawczyń jest dr hab. Kamila Ludwikowska skoordynowaną opiekę nad dzieckiem i jego rodziną – od diagnostyki i ustalenia indywidualnego planu terapii po monitorowanie jej efektów.

– Ten projekt bardzo dobrze wpisuje się w nowoczesną wizję pediatrii – zintegrowanej, wielospecjalistycznej i nastawionej nie tylko na leczenie, ale także na profilaktykę, edukację i odwagę do zmiany – mówi jedna z pomysłodawczyń dr hab. Kamila Ludwikowska.

Uzupełnieniem tych działań jest platforma PAPAYA – innowacyjne rozwiązanie rozwijane pod nadzorem Centrum Transferu Technologii UMW. Ma wspierać dziecko i jego rodzinę na kolejnych etapach – od profilaktyki i wczesnego rozpoznawania zagrożeń po celowane, spersonalizowane wsparcie w wielospecjalistycznym leczeniu.

PAPAYA ma również umożliwiać mapowanie potrzeb zdrowotnych – od poziomu pojedynczego dziecka, przez osiedle i miasto, aż po cały region. Dzięki temu może wspierać zarówno indywidualną opiekę nad pacjentem, jak i planowanie działań profilaktycznych odpowiadających na potrzeby lokalnych społeczności.

Model opieki rozwijany na UMW został już sprawdzony podczas pilotażu z udziałem kilkudziesięciu pacjentów pediatrycznych. Jednym z jego założeń jest odejście od traktowania spadku masy ciała jako jedynej miary skuteczności terapii.

– W pilotażu przećwiczyliśmy wszystkie elementy, które chcemy wprowadzić w ośrodku leczenia otyłości i zaburzeń odżywiania, osiągając bardzo dobre rezultaty. Nie zawsze wiązało się to ze spektakularnym spadkiem wagi, ale nie to jest głównym celem leczenia otyłości. Istotna jest poprawa takich parametrów, jak ciśnienie, poziom lipidów, insulinooporność. Kluczem do sukcesu jest pomoc dziecku w znalezieniu motywacji do zmiany nawyków, a także poprawa samopoczucia, co ma ogromne znaczenie w dalszym procesie leczenia – mówi dr hab. Kamila Ludwikowska.

#nabieraMYodwagi – profilaktyka i wczesne działanie

Kampania #nabieraMYodwagi, zainicjowana przez prof. Marzenę Dominiak, koncentruje się przede wszystkim na profilaktyce choroby otyłościowej.

– To istotne przesunięcie akcentu – podkreśla prof. Marzena Dominiak, inicjatorka kampanii #nabieraMYodwagi. – Chodzi o to, by nie tylko leczyć, gdy problem jest już zaawansowany, ale także wcześniej dostrzegać zagrożenia i wspierać rodziny w zmianie codziennych nawyków.

W ubiegłym roku szkolnym działaniami ukierunkowanymi na profilaktykę choroby otyłościowej objętych było ponad 1300 dzieci w 10 zespołach przedszkolno-szkolnych we Wrocławiu. We współpracy z Gminą Wrocław i partnerskimi fundacjami zrealizowano projekty dotyczące m.in. psychodietetyki, kształtowania prawidłowych nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej, profilaktyki zdrowia jamy ustnej oraz oceny wad postawy. Projekty te będą kontynuowane.

Doświadczenia zdobyte w ramach kampanii, pilotażu, prac nad nowym ośrodkiem oraz rozwoju platformy PAPAYA wpisują się w rozwiązania wypracowywane na poziomie systemowym. Wspólnym celem jest stworzenie modelu, który łączy profilaktykę i wczesne rozpoznawanie zagrożeń z odpowiednio zaplanowanym, wielospecjalistycznym i długofalowym leczeniem dzieci i młodzieży z chorobą otyłościową.