Propolis i leki przeciwgrzybicze

Propolis i leki przeciwgrzybicze

Propolis może nie tylko hamować rozwój niektórych grzybów, ale także wpływać na działanie stosowanych przeciwko nim leków. Naukowcy sprawdzili, jak etanolowy ekstrakt polskiego propolisu współdziała z różnymi substancjami przeciwgrzybiczymi. 

Badanie, którego współautorem jest prof. dr hab. Piotr Kuś z Katedry i Zakładu Farmakognozji i Leku Roślinnego Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz zespół naukowców z Politechniki Gdańskiej oraz Katolickiego Uniwersytetu w Leuven, zostało opublikowane w Scientific Reports. Naukowcy analizowali działanie propolisu wobec czterech drożdżaków wywołujących kandydozy: Candida albicans, Nakaseomyces glabratus, Pichia kudriavzevii oraz Candida auris. Sprawdzali także, co dzieje się, gdy ekstrakt propolisu zostanie połączony z różnymi lekami przeciwgrzybiczymi.

Setki związków w jednej naturalnej substancji

Propolis to substancja wytwarzana przez pszczoły z materiału roślinnego, wosku i własnych wydzielin. Jego skład zależy między innymi od roślin występujących w otoczeniu ula. To oznacza, że propolis nie jest jedną, łatwą do opisania substancją, ale złożoną mieszaniną wielu związków chemicznych.

W badanym ekstrakcie naukowcy zidentyfikowali 77 związków. Wśród najważniejszych znalazły się flawonoidy, między innymi pinocembryna, chryzyna, galangina i pinobanksyna. Wcześniejsze badania zespołu wskazywały, że właśnie określone mieszaniny takich związków mogą odpowiadać za część przeciwgrzybiczego działania propolisu.

Propolis jest dość niejednorodną substancją o zmiennym składzie i aktywności, zawierającą setki związków chemicznych. We wcześniejszych badaniach podjęliśmy próbę identyfikacji składników odpowiedzialnych za podwyższoną aktywność przeciwko grzybom z rodzaju Candida. Okazało się, że największe znaczenie mają wybrane flawonoidy. Co ciekawe, pojedyncze związki miały umiarkowane działanie w przeciwieństwie do ich konkretnych mieszanin – mówi prof. dr hab. Piotr Kuś.

Propolis i lek mogą działać silniej razem

Jednym z najważniejszych elementów badania było sprawdzenie, jak propolis zachowuje się w połączeniu z lekami przeciwgrzybiczymi. Naukowcy wykorzystali kilka różnych metod, aby ocenić, czy dwie substancje wzmacniają swoje działanie, jedynie sumują swoje efekty, nie wpływają na siebie czy wręcz działają wobec siebie antagonistycznie.

Najbardziej spójne wyniki uzyskano dla amfoterycyny B, leku przeciwgrzybiczego stosowanego między innymi w leczeniu ciężkich zakażeń. W połączeniu z ekstraktem propolisu wykazywała ona działanie synergistyczne wobec wszystkich badanych gatunków drożdżaków w co najmniej trzech z czterech zastosowanych metod. W przypadku C. auris dwie metody wskazywały na efekt addytywny, czyli efekt odpowiadający w przybliżeniu sumie działania obu składników.

Synergia oznacza natomiast, że efekt połączenia dwóch substancji jest większy, niż można byłoby oczekiwać na podstawie ich działania osobno.

Dodatek ekstraktu propolisu może zwiększać skuteczność amfoterycyny B, pozwalając osiągnąć silniejsze zahamowanie lub eliminację grzyba przy mniejszej ekspozycji na poszczególne substancje – wyjaśnia prof. Kuś.

W przyszłości taki mechanizm mógłby być interesujący z punktu widzenia terapii skojarzonych. Potencjalnie pozwalałyby one stosować mniejsze dawki leku, ograniczać działania niepożądane i utrudniać mikroorganizmom rozwój oporności. Na tym etapie jest to jednak kierunek dalszych badań, a nie gotowa metoda leczenia.

Nie każde połączenie działa korzystnie

Badanie pokazało również drugą, równie ważną stronę łączenia substancji naturalnych z lekami. Propolis nie wzmacniał działania wszystkich badanych preparatów.

W przypadku niektórych połączeń naukowcy obserwowali efekt addytywny lub brak istotnej interakcji. Dla innych pojawiał się antagonizm, czyli sytuacja, w której połączenie może działać słabiej niż oczekiwano. Dotyczyło to między innymi niektórych wyników dla kaspofunginy, klotrimazolu i ketokonazolu.

Naturalne pochodzenie substancji nie oznacza, że pozostaje ona obojętna wobec przyjmowanych leków. Interakcje mogą działać w obu kierunkach: wzmacniać efekt terapii albo go osłabiać.

Trudny przeciwnik: Candida auris

Szczególną uwagę naukowcy poświęcili Candida auris. To drożdżak, który może powodować zakażenia szpitalne i wykazywać oporność na leki przeciwgrzybicze.

Badanie dostarczyło jednego z pierwszych dowodów na aktywność ekstraktu propolisu wobec tego patogenu. Według badaczy jest to pierwsza praca pokazująca, że etanolowy ekstrakt propolisu może skutecznie eliminować C. auris w warunkach in vitro.

Candida auris bardzo często wykazuje silną oporność na powszechnie stosowane leki przeciwgrzybicze, co utrudnia leczenie i stanowi poważne zagrożenie, szczególnie dla pacjentów w szpitalach. Nasze obserwacje mogą być inspiracją do dalszych badań, w tym nad nowymi terapiami skojarzonymi – podkreśla prof. Kuś.

Jednocześnie właśnie wyniki dotyczące C. auris pokazują, jak ostrożnie należy interpretować interakcje propolisu z lekami. W przypadku amfoterycyny B obserwowano korzystne współdziałanie, ale dla części innych leków wyniki wskazywały na brak korzystnego efektu lub antagonizm.

Od laboratorium do leczenia droga jest jeszcze daleka

Wyniki nie oznaczają, że propolis można już stosować jako dodatek do terapii przeciwgrzybiczej. Eksperymenty przeprowadzono in vitro, czyli poza organizmem człowieka, na hodowlach drobnoustrojów. Autorzy publikacji wskazują, że kolejnym etapem powinno być między innymi poznanie mechanizmów obserwowanych interakcji oraz potwierdzenie skuteczności w przedklinicznych modelach zakażeń.

Istotnym wyzwaniem jest również sam propolis. Jego skład może różnić się w zależności od pochodzenia, dlatego przed myśleniem o zastosowaniu medycznym konieczna byłaby jego odpowiednia standaryzacja.

Jest to droga dość daleka, ponieważ badania wykazały na razie działanie in vitro. Należałoby między innymi dokładnie ustalić mechanizm działania i sposób standaryzacji ekstraktu, opracować formulację, przeprowadzić badania na modelach zwierzęcych, a następnie badania kliniczne – zaznacza prof. Kuś.

Jak dodaje naukowiec, substancje naturalne często nie stają się lekami w swojej pierwotnej postaci. Mogą natomiast dostarczyć punktu wyjścia do stworzenia nowych związków.

Najczęściej wyniki uzyskane dla substancji pochodzenia naturalnego są bazą do opracowania kandydata na docelowy lek. Może nim być na przykład syntetyczna pochodna o zoptymalizowanej skuteczności, bezpieczeństwie czy parametrach farmakokinetycznych i dopiero taka substancja jest poddawana dalszym badaniom – podsumowuje prof. Piotr Kuś.

Publikacja:
 Piotr Bollin, Michał K. Pierański, Piotr Marek Kuś, Patrick Van Dijck, Piotr Szweda, Ethanolic extract of Polish Propolis exhibits synergy with selected antifungal agents against yeast pathogens causing candidiasis, Scientific Reports, 2026, vol. 16, article 21763.

Ethanolic extract of Polish Propolis exhibits synergy with selected antifungal agents against yeast pathogens causing candidiasis | Scientific Reports

Badania zostały sfinansowane ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach projektu nr UMO-2020/39/B/NZ7/02901.