Pseudonauka w szatach nauki

Jak rozpoznać fałszywe treści o zdrowiu i nie wpaść w pułapkę medycznych fake newsów? O tym rozmawiano podczas warsztatów na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu, zorganizowanych wspólnie z Central European Digital Media Observatory (CEDMO 2.0). W wydarzeniu wzięli udział studenci kierunków medycznych oraz przedstawiciele zawodów związanych z ochroną zdrowia.

Warsztaty pt. „Pseudonauka w szatach nauki. Jak walczyć z medyczną dezinformacją?” miały na celu przybliżenie uczestnikom mechanizmów powstawania i rozpowszechniania fałszywych informacji oraz rozwijanie praktycznych umiejętności ich weryfikacji.

Spotkanie otworzyła prof. Karina Stasiuk-Krajewska, koordynatorka CEDMO w Polsce, natomiast część warsztatową poprowadził Adam Majchrzak – badacz dezinformacji związany z Uniwersytetem Gdańskim oraz były analityk Stowarzyszenia Demagog.

Podczas zajęć zaprezentowano aktualne dane opisujące skalę zjawiska, w tym m.in. wyniki badań wskazujące, że zdecydowana większość społeczeństwa postrzega dezinformację jako poważne globalne zagrożenie. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi fałszywych informacji na zdrowie publiczne, w tym rosnącej liczbie odmów szczepień oraz konsekwencjom społecznym i zdrowotnym tego trendu.

Prowadzący omówił konkretne przykłady dezinformacji medycznej – od teorii spiskowych rozpowszechnianych w czasie pandemii COVID-19, przez działalność zorganizowanych grup szerzących pseudonaukowe narracje, aż po współczesne zagrożenia związane z wykorzystaniem nowych technologii, takich jak deepfake’i. Wskazał również dostępne metody weryfikacji treści, które mogą pomóc w rozpoznawaniu fałszywych informacji i ocenie wiarygodności źródeł.

Istotnym elementem warsztatów była część praktyczna, podczas której uczestnicy poznali narzędzia fact-checkingu oraz metody krytycznej analizy treści. Zaprezentowano m.in. metodę „lateral reading”, pozwalającą na szybkie sprawdzanie wiarygodności źródeł oraz podstawowe pytania, które należy zadawać przy ocenie informacji: kto jest autorem, jakie są źródła danych, czy treść jest aktualna i czy może być obciążona interesem nadawcy.

Poruszono także temat hierarchii dowodów naukowych, podkreślając znaczenie badań systematycznych i metaanaliz w porównaniu do opinii eksperckich czy pojedynczych opisów przypadków. 

Warsztaty miały charakter interaktywny – uczestnicy aktywnie angażowali się w analizę przykładów i ćwiczenia praktyczne, co pozwoliło na lepsze zrozumienie mechanizmów manipulacji informacją oraz sposobów przeciwdziałania jej skutkom.

Zrealizowano trzy spotkania warsztatowe, każde trwające trzy godziny, które odbyły się w różnych lokalizacjach Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Jak podkreśla inicjatorka warsztatów, dr Jolanta Grzebieluch z Wydziału Nauk o Zdrowiu UMW: 
- Zależało nam na stworzeniu przestrzeni, w której studenci oraz pracownicy naszego Uniwersytetu będą mogli nie tylko zrozumieć mechanizmy dezinformacji medycznej, ale przede wszystkim nauczyć się, jak skutecznie jej przeciwdziałać w codziennej praktyce zawodowej. W dobie rosnącej liczby fałszywych informacji kompetencje w zakresie krytycznej analizy treści i komunikacji zdrowotnej stają się niezbędnym elementem profesjonalizmu szczególnie w zawodach medycznych. Równocześnie traktujemy te działania jako początek szerszej ścieżki – chcemy rozwijać tę tematykę w ramach dalszej współpracy, kolejnych inicjatyw dydaktycznych i projektów, które będą wzmacniały kompetencje komunikacyjne i odporność na dezinformację w środowisku ochrony zdrowia.

Fot. Tomasz Walów