Psychodeliki a ADHD

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie dorosłych z ADHD informacjami na temat mikrodawkowania klasycznych psychodelików, takich jak psylocybina czy LSD. W Internecie nie brakuje relacji osób, które deklarują lepszą koncentrację, większą kontrolę impulsów czy poprawę samopoczucia. Jednak najnowszy przegląd badań z udziałem badaczy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu pokazuje, że dostępne dane naukowe nie pozwalają obecnie potwierdzić skuteczności psychodelików w leczeniu ADHD. To obszar intensywnych badań, ale nie terapia gotowa do zastosowania w praktyce klinicznej.

Psychodeliki od kilku lat znajdują się w centrum zainteresowania psychiatrii. Badacze analizują ich potencjalne zastosowanie m.in. w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych czy zespołu stresu pourazowego. W ślad za tym pojawiły się pytania o ich możliwą rolę także w ADHD.

Autorzy przeglądu opublikowanego w czasopiśmie International Journal of Molecular Sciences przeanalizowali dostępne publikacje dotyczące stosowania klasycznych psychodelików u dorosłych z ADHD i zidentyfikowali pięć badań spełniających kryteria włączenia do analizy.

– Zainteresowanie psychodelikami w ADHD wpisuje się w szerszy trend badań nad ich możliwym zastosowaniem w psychiatrii. Jednocześnie coraz więcej dorosłych rozpoznaje u siebie trudności związane z koncentracją, impulsywnością czy regulacją emocji. Część pacjentów nie uzyskuje wystarczającej poprawy lub doświadcza działań niepożądanych standardowych leków, dlatego poszukuje alternatywnych rozwiązań – mówi prof. Donata Kurpas z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, współautorka publikacji.

Co właściwie przebadano?

Naukowcy zidentyfikowali zaledwie pięć badań spełniających kryteria naukowej oceny. Obejmowały one trzy badania obserwacyjne dotyczące mikrodawkowania psychodelików, jedno randomizowane badanie kliniczne z wykorzystaniem niskich dawek LSD oraz jedno pilotażowe badanie dotyczące doświadczeń osób uczestniczących w rytualnym użyciu ayahuaski, psychoaktywnego napoju pochodzenia roślinnego tradycyjnie stosowanego przez niektóre społeczności Amazonii.

W badaniach obserwacyjnych uczestnicy często zgłaszali krótkotrwałą poprawę koncentracji, samopoczucia i regulacji emocji. Problem polega jednak na tym, że tego typu projekty nie pozwalają stwierdzić, czy poprawa wynikała rzeczywiście z działania substancji.

– Takie wyniki są interesujące, ponieważ pokazują, czego doświadczają użytkownicy i dlaczego temat budzi zainteresowanie. Jednocześnie badania naturalistyczne są bardzo podatne na efekt oczekiwań, autosugestię, selekcję uczestników czy brak standaryzacji dawki. Nie można na ich podstawie wyciągać wniosków o skuteczności leczenia – podkreśla prof. Donata Kurpas.

Dlaczego psychodeliki w ogóle są brane pod uwagę?

Klasyczne psychodeliki, takie jak psylocybina czy LSD, oddziałują przede wszystkim na receptory serotoninowe, szczególnie receptor 5-HT2A. Badania sugerują, że mogą wpływać na plastyczność neuronalną, przetwarzanie emocji czy organizację sieci mózgowych odpowiedzialnych za uwagę i samoregulację. To właśnie te mechanizmy sprawiają, że badacze rozważają ich potencjalne znaczenie w ADHD.

– Są to biologicznie interesujące hipotezy. Trzeba jednak pamiętać, że ADHD nie jest zaburzeniem przede wszystkim serotoninergicznym. Kluczową rolę odgrywają tutaj układy dopaminergiczny i noradrenergiczny oraz funkcje wykonawcze związane z motywacją, kontrolą impulsów i regulacją emocji. Potencjalny wpływ psychodelików na objawy ADHD pozostaje więc na tym etapie głównie hipotezą badawczą – wyjaśnia ekspertka.

Szczególnie istotne okazało się jedyne randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne, w którym porównano działanie niskich dawek LSD z placebo u dorosłych z ADHD. Poprawę zaobserwowano zarówno w grupie otrzymującej LSD, jak i placebo. Różnice między grupami nie były jednak statystycznie istotne. Subiektywne poczucie poprawy nie zawsze oznacza rzeczywiste działanie farmakologiczne. W psychiatrii efekt oczekiwań pacjenta może być bardzo silny.

Czego jeszcze nie wiemy?

Autorzy przeglądu wskazują, że obecny stan wiedzy nie pozwala odpowiedzieć na najważniejsze pytania dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa psychodelików w ADHD. Dotychczasowe badania obejmowały niewielkie grupy uczestników, różne substancje, odmienne dawki i krótkie okresy obserwacji.

– Potrzebujemy dobrze zaprojektowanych, randomizowanych badań klinicznych z grupą placebo, jasną diagnozą ADHD, standaryzowanym protokołem i dłuższą obserwacją. Ważna jest nie tylko ocena objawów, ale również codziennego funkcjonowania pacjentów – pracy, relacji, jakości snu czy regulacji emocji – mówi prof. Donata Kurpas.

Badaczka zwraca również uwagę na kwestie bezpieczeństwa.

– Szczególnie istotna jest ocena ryzyka u osób z zaburzeniami lękowymi, depresją, chorobą afektywną dwubiegunową, ryzykiem psychozy czy stosujących leki psychotropowe. Z punktu widzenia zdrowia publicznego nie możemy wyprzedzać dowodów naukowych – podkreśla.

Eksperci przypominają również, że osoby z ADHD nie powinny rezygnować z diagnostyki, psychoedukacji, psychoterapii, modyfikacji stylu życia ani leczenia o potwierdzonej skuteczności. Jeśli pacjent rozważa stosowanie psychodelików lub ma już takie doświadczenia, warto omówić je z lekarzem, opierając się na rzetelnych danych naukowych, a nie wyłącznie na relacjach z Internetu.

Dlatego przekaz do pacjentów powinien być jednoznaczny: temat wymaga dalszych badań, ale obecnie psychodeliki nie powinny być przedstawiane jako alternatywa dla diagnostyki i leczenia ADHD o potwierdzonej skuteczności.

• Psychodeliki nie są obecnie uznaną metodą leczenia ADHD. Nie znajdują się w rekomendacjach klinicznych i nie ma wystarczających dowodów naukowych potwierdzających ich skuteczność.
   
• Relacje użytkowników to nie to samo co wyniki badań. To, że ktoś opisuje poprawę koncentracji lub samopoczucia po mikrodawkowaniu, nie oznacza jeszcze, że efekt został potwierdzony naukowo.
   
• ADHD można skutecznie leczyć. Dostępne są metody o udowodnionej skuteczności, obejmujące diagnostykę, psychoedukację, psychoterapię, modyfikację stylu życia i leczenie farmakologiczne.
   
• Samoleczenie wiąże się z ryzykiem. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z zaburzeniami lękowymi, depresją, chorobą afektywną dwubiegunową, historią psychoz lub przyjmujące leki psychotropowe.
   
• Porozmawiaj z lekarzem. Jeśli rozważasz stosowanie psychodelików albo masz już takie doświadczenia, warto omówić to ze specjalistą. Dobra opieka medyczna powinna opierać się na rozmowie i rzetelnej informacji, a nie na ocenianiu pacjenta.

Przeczytaj więcej

Materiał powstał na podstawie artykułu:

DOI: 10.3390/ijms27083453

Autorzy: James Chmiel, Agnieszka Malinowska, Donata Kurpas

International Journal of Molecular Sciences 2026, The Use of Psychedelics in the Treatment of Adult ADHD: A Systematic and Mechanistic Review

Fot. Archiwum UMW