Trzy badania w ramach konkursów NCN

Dzięki zwiększeniu budżetu Narodowego Centrum Nauki (NCN), badacze z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu otrzymali dofinansowanie trzech projektów, które zostaną zrealizowane w ramach konkursów Opus 25, Preludium 22 i Sonata Bis 13.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznało NCN dodatkowe 200 mln zł na 2024 rok. Dzięki temu projekty, które zostały wysoko ocenione, ale z powodu braku funduszy, znalazły się na listach rezerwowych, zostaną zrealizowane. Wśród nich są dwa badania, które przeprowadzą naukowcy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu oraz jedno, w którym UMW będzie partnerem.

Konkurs Preludium 22 adresowany jest do osób, które nie mają jeszcze stopnia doktora, a więc są na początku drogi naukowej. Dzięki dofinansowaniu z NCN Justyna Jureczek z Uniwersyteckiego Centrum Wsparcia Badań Klinicznych UMW zrealizuje projekt "Ocena możliwości otrzymania nowych fragmentów przeciwciał celujących w IL13Rα2 z użyciem techniki phage display i własnych bibliotek przeciwciałowych jako narzędzie do opracowania nowych immunoterapii w glejaku wielopostaciowym".

Glejaki są najczęstszymi pierwotnymi nowotworami złośliwymi mózgu u dorosłych. Glejak najwyższego stopnia złośliwości, czyli glejak wielopostaciowy (GBM), jest agresywnym nowotworem wywodzącym się z komórek glejowych i stanowi około 15 proc. guzów mózgu. GBM ma złe rokowanie z medianą czasu przeżycia 12-15 miesięcy i 5-letni wskaźnik przeżycia poniżej 5 proc. Obecnie standardowe leczenie GBM obejmuje agresywną resekcję guza, a następnie chemioterapię temozolomidem i radioterapię. Terapie te mają jednak ograniczenia i mogą powodować działania niepożądane w normalnych tkankach. Podkreśla to pilną potrzebę nowych strategii terapeutycznych.
Immunoterapia oferuje unikalne podejście terapeutyczne poprzez wykorzystanie układu odpornościowego do specyficznego namierzania i eliminowania komórek nowotworowych, przy jednoczesnym zachowaniu zdrowych tkanek. Może również celować w zmiany przerzutowe i poprawiać jakość życia pacjentów. Najbardziej obiecującymi metodami immunoterapeutycznymi w onkologii są obecnie przeciwciała monoklonalne i adoptywne terapie komórkowe (ACT).
Celem projektu jest opracowanie nowych fragmentów przeciwciał w formacie jednołańcuchowych fragmentów zmiennych (scFv) specyficznie rozpoznających IL13Rα2. Cząsteczki zostaną uzyskane za pomocą innowacyjnej technologii prezentacji fagowej z wytworzeniem własnych bibliotek przeciwciał i przetestowane pod kątem ich specyficznego wiązania z liniami komórkowymi GBM wykazującymi ekspresję IL13Rα2.

Dr Magdalena Zemelka-Wiącek z Katedry i Zakładu Immunologii Klinicznej UMW poprowadzi projekt "Penetracja nanoplastików przez drogi oddechowe, przewód pokarmowy lub kontakt ze skórą u zdrowych i chorych myszy z alergicznym kontaktowym zapaleniem skóry, zapaleniem jelita grubego lub astmą". Dofinansowanie otrzymała z programu Opus 25, którego odbiorcami są naukowcy pracujący w obszarze badań podstawowych. Konkurs ma szeroką formułę i jest przeznaczony dla wszystkich, niezależnie od wieku oraz stażu naukowego. 

Cząsteczki tworzyw sztucznych stały się nowym rodzajem zanieczyszczeń, ponieważ są stosowane na całym świecie, a ich biodegradacja jest ograniczona. Plastiki są łatwo wchłaniane przez organizmy, zwłaszcza morskie. Dramatycznie rośnie liczba doniesień o obecności plastiku w powietrzu atmosferycznym, żywności i wodzie. Nadal nie sposób ocenić, ile i jakiego rodzaju cząsteczki plastiku można znaleźć w organizmach żywych. Cząsteczki plastiku o wielkości od 1 mikrometra (μm) do 5 milimetrów (mm) nazywane są mikroplastikami. Możliwa jest również fragmentacja do wielkości poniżej 1 μm. Nanoplastiki to cząstki o wielkości od 1 nanometra (nm) do 100 nm. Oznacza to, że nano- i mikroplastiki mogą potencjalnie dostać się do organizmu człowieka przez układ oddechowy, pokarmowy a także przez kontakt ze skórą.
Celem projektu jest zbadanie, czy w warunkach naturalnych (in vivo) nanoplastik pokonuje barierę skóry i śródbłonka w drogach oddechowych oraz układzie pokarmowym. Kolejnym zadaniem będzie zbadanie, czy choroby skóry, układu oddechowego i przewodu pokarmowego mogą przyczynić się do większej penetracji plastiku i w konsekwencji jego większego stężenia w tkankach.

Sonata Bis to konkurs na projekty mające na celu powołanie nowych zespołów badawczych. Taki zespół, utworzony przez naukowców z Politechniki Wrocławskiej oraz Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu (uczelnię będzie reprezentowała dr Anna Palko-Łabuz, prof. UMW z Katedry i Zakład Biofizyki i Neurobiologii), zrealizuje badanie "Liniowe i nieliniowe właściwości optyczne fluoroforów AIE i ich potencjalne zastosowanie w laserowej diagnostyce medycznej". 

Problem chorób nowotworowych jest obecnie jednym z najważniejszych, dotyczących rosnącej śmiertelności populacji ludzkiej w krajach rozwiniętych. Według Krajowego Rejestru Nowotworów są one drugą, najczęstszą przyczyną zgonów Polaków, zaraz po chorobach układu krążenia. Tym samym odpowiadają za prawie 25 proc. wszystkich zgonów.
Sposobem na radzenie sobie z problemem jest opracowywanie nowych metod leczenia, ale istotna jest również odpowiednia diagnostyka medyczna. To właśnie dzięki rozpoznaniu zmian nowotworowych we wczesnym etapie ich rozwoju, większość chorób daje się skutecznie leczyć.
W ramach projektu autorzy skupią się na wykorzystaniu związków typu AIE do laserowej diagnostyki zmian nowotworowych. Planują przebadać różnego rodzaju barwniki AIE pod kątem możliwości barwienia tkanek biologicznych, w tym różnych linii komórek zdrowych i zmienionych nowotworowo, a następnie zbadać ich zdolność do generacji światła laserowego. W ramach badań ocenione zostaną zmiany w parametrach emisji laserowej, generowane poprzez udział zmienionych nowotworowo komórek oraz oszacowana zostanie przydatność całej metody w celach diagnostycznych.