Szukaj
Upał obciąża serce.
UdostępnijZmiany klimatu kojarzymy przede wszystkim z rosnącą temperaturą, falami upałów i ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Ich konsekwencje coraz wyraźniej widać jednak także w gabinetach lekarskich. Wysoka temperatura i zanieczyszczenie powietrza mogą wpływać na ciśnienie tętnicze, gospodarkę glukozową i funkcjonowanie układu krążenia. Mogą również utrudniać leczenie osób z chorobami przewlekłymi.
Międzynarodowy zespół ekspertów z udziałem prof. Donaty Kurpas z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeanalizował aktualną wiedzę na temat wpływu zmian klimatu na czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Publikacja ukazała się w European Journal of Preventive Cardiology. Eksperci wskazują, że podczas oceny ryzyka sercowo-naczyniowego coraz większego znaczenia nabierają warunki środowiskowe, między innymi upał, jakość powietrza czy hałas. Szczególnej uwagi wymagają osoby w wieku podeszłym oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi.
Co dzieje się z sercem podczas upału?
Organizm człowieka stara się utrzymać stałą temperaturę. Kiedy robi się gorąco, naczynia krwionośne w skórze rozszerzają się, zwiększa się przepływ krwi, serce zaczyna pracować szybciej, a pocenie pozwala oddawać nadmiar ciepła. Jednocześnie tracimy wodę i elektrolity.
Dla zdrowej osoby jest to zazwyczaj obciążenie, z którym organizm potrafi sobie poradzić. Sytuacja może wyglądać inaczej u osoby z chorobą serca, nadciśnieniem, cukrzycą czy przewlekłą chorobą nerek.
Wpływ ten jest bardziej bezpośredni, niż mogłoby się wydawać. Podczas upału organizm musi intensywnie oddawać ciepło. U pacjenta z chorobą serca, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą czy przewlekłą chorobą nerek taki dodatkowy wysiłek może prowadzić do zaburzenia dotychczasowej równowagi – wyjaśnia prof. Donata Kurpas.
Odwodnienie zmniejsza objętość krwi krążącej i może prowadzić do spadku ciśnienia oraz zaburzeń elektrolitowych. Wzrasta wtedy ryzyko zaburzeń rytmu serca, niedokrwienia mięśnia sercowego czy pogorszenia niewydolności serca. Długotrwała ekspozycja na wysoką temperaturę może również nasilać stan zapalny, stres oksydacyjny oraz zaburzenia funkcjonowania śródbłonka, czyli wewnętrznej warstwy naczyń krwionośnych.
Znaczenie ma też jakość powietrza
Drugim ważnym zagrożeniem jest zanieczyszczenie powietrza. Warunki środowiskowe stają się kolejnym elementem oceny ryzyka sercowo-naczyniowego, obok palenia tytoniu, diety, aktywności fizycznej czy chorób współistniejących.
Zanieczyszczenie powietrza, szczególnie drobnym pyłem PM2,5, nie jest wyłącznie problemem układu oddechowego. Powoduje reakcję zapalną i stres oksydacyjny, wpływa na funkcję śródbłonka i może pogarszać kontrolę ciśnienia tętniczego oraz zwiększać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Co istotne, wysoka temperatura i zanieczyszczenie powietrza mogą się wzajemnie nasilać – mówi prof. Donata Kurpas.
Kto powinien szczególnie uważać?
Na skutki upałów szczególnie narażone są osoby w wieku podeszłym. Wraz z wiekiem pogarsza się zdolność organizmu do skutecznej termoregulacji: słabnie pocenie się i odczuwanie pragnienia, a układ krążenia trudniej adaptuje się do wysokiej temperatury.
Znaczenie mają również choroby współistniejące, stosowana farmakoterapia, sprawność funkcjonalna i warunki życia. Szczególnej uwagi wymagają między innymi osoby z chorobami układu krążenia, niewydolnością serca, cukrzycą i przewlekłą chorobą nerek, a także pacjenci przyjmujący wiele leków.
W czasie fali upałów ryzyko zależy nie tylko od wysokości temperatury, ale także od możliwości odpowiedniego nawodnienia, schłodzenia organizmu i szybkiego uzyskania pomocy w razie pogorszenia stanu zdrowia – podkreśla prof. Kurpas.
Do objawów, których nie należy lekceważyć, należą nasilone osłabienie, zawroty głowy, omdlenie, kołatanie serca, duszność, ból w klatce piersiowej, zaburzenia świadomości, istotny spadek ciśnienia tętniczego czy wyraźne zmniejszenie ilości oddawanego moczu. Osoby z cukrzycą powinny zwracać uwagę także na nagłe pogorszenie kontroli glikemii.
Upał może wpływać na bezpieczeństwo leczenia
U pacjentów leczonych z powodu chorób przewlekłych wysoka temperatura może wpływać na bezpieczeństwo farmakoterapii. Dotyczy to przede wszystkim leków oddziałujących na gospodarkę wodno-elektrolitową, ciśnienie tętnicze, funkcję nerek lub mechanizmy termoregulacji.
Leki moczopędne zwiększają utratę płynów, dlatego podczas upału mogą sprzyjać odwodnieniu, zaburzeniom elektrolitowym i niedociśnieniu. W czasie upałów szczególnej uwagi wymagają również pacjenci leczeni inhibitorami ACE, sartanami, antagonistami receptora mineralokortykoidowego lub inhibitorami SGLT2. Niektóre beta-adrenolityki mogą natomiast ograniczać fizjologiczne mechanizmy termoregulacji. Nie oznacza to jednak, że pacjent powinien samodzielnie zmniejszać dawkę lub odstawiać lek.
Pacjent nie powinien samodzielnie modyfikować farmakoterapii. Nagłe odstawienie niektórych leków przeciwnadciśnieniowych może być równie niebezpieczne jak kontynuowanie ich w niezmienionej dawce u osoby odwodnionej i z istotnie obniżonym ciśnieniem tętniczym – zaznacza prof. Donata Kurpas.
Ewentualna modyfikacja terapii wymaga indywidualnej oceny. Lekarz uwzględnia między innymi wartości ciśnienia tętniczego, stan nawodnienia, funkcję nerek, choroby współistniejące i stosowaną farmakoterapię. U pacjentów szczególnie narażonych warto wcześniej ustalić z lekarzem, co monitorować podczas fali upałów i jakie objawy powinny skłonić do kontaktu z lekarzem.
Znaczenie mają również warunki przechowywania leków. Wysoka temperatura i wilgotność mogą wpływać na stabilność niektórych preparatów, dlatego należy przestrzegać zaleceń producenta dotyczących ich przechowywania. Dotyczy to między innymi insuliny.
Jak ograniczyć ryzyko?
Najważniejsze jest działanie, zanim pojawią się objawy przegrzania lub odwodnienia. Podczas upałów warto ograniczyć intensywny wysiłek w najgorętszej części dnia. Aktywność fizyczną można zaplanować na chłodniejszą porę i wybrać miejsce z dala od ruchliwych ulic, a przy bardzo złej jakości powietrza przenieść ją do pomieszczenia. Warto również zadbać o możliwość schłodzenia organizmu i regularnie przyjmować płyny, jeżeli lekarz nie zalecił ich ograniczenia.
Osoby leczone z powodu nadciśnienia tętniczego powinny w czasie upałów częściej kontrolować ciśnienie tętnicze, a pacjenci z cukrzycą – glikemię. W przypadku niewydolności serca ilość przyjmowanych płynów powinna być ustalana indywidualnie.
Ból w klatce piersiowej, nagła duszność, omdlenie, zaburzenia świadomości czy objawy mogące świadczyć o udarze wymagają pilnej pomocy medycznej, niezależnie od temperatury i jakości powietrza.
Profilaktyka nie kończy się na pacjencie
Autorzy publikacji zwracają uwagę, że dostosowanie ochrony zdrowia do zmian klimatu nie może polegać wyłącznie na przekazywaniu pacjentom kolejnych zaleceń. Potrzebne są systemy wczesnego ostrzegania przed upałami i zanieczyszczeniem powietrza, odpowiednie planowanie przestrzeni miejskiej, edukacja personelu medycznego i zapewnienie ciągłości leczenia podczas ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Publikacja ma charakter niesystematycznego przeglądu narracyjnego opracowanego przez interdyscyplinarny zespół ekspertów, którzy uzgodnili treść w drodze konsensusu. Autorzy podkreślają, że choć dowodów łączących czynniki środowiskowe z ryzykiem sercowo-naczyniowym przybywa, w wielu obszarach nadal brakuje badań interwencyjnych, które pozwoliłyby precyzyjnie ocenić skuteczność konkretnych strategii profilaktycznych podczas upałów i okresów dużego zanieczyszczenia powietrza.
Upał i smog. Jak zadbać o zdrowie?
Podczas upałów:
- regularnie pij płyny, jeśli lekarz nie zalecił ich ograniczenia,
- unikaj intensywnego wysiłku i długiego przebywania na zewnątrz w najgorętszej części dnia,
- korzystaj z możliwości schłodzenia organizmu,
- jeśli masz nadciśnienie, częściej kontroluj ciśnienie tętnicze,
- jeśli masz cukrzycę, częściej kontroluj glikemię,
- zwracaj uwagę na osłabienie, zawroty głowy, omdlenia, kołatanie serca i duszność,
- nie zmieniaj samodzielnie dawek leków ani ich nie odstawiaj,
- sprawdź warunki przechowywania leków, zwłaszcza insuliny.
Gdy jakość powietrza jest zła:
- sprawdzaj aktualne komunikaty o jakości powietrza,
- ogranicz długotrwały wysiłek na zewnątrz, zwłaszcza w pobliżu ruchliwych ulic,
- wybierz inną porę lub miejsce na aktywność fizyczną,
- przy bardzo dużym zanieczyszczeniu rozważ aktywność w pomieszczeniu.
Pilnie szukaj pomocy medycznej, jeśli pojawią się ból w klatce piersiowej, nagła duszność, omdlenie, zaburzenia świadomości lub objawy mogące wskazywać na udar.
Publikacja
Climate change and cardiovascular risk factors management: emerging challenges and strategies for prevention and adaptation
Maria Marketou, Norma Caples, Mark Abela, Paul Dendale, Özden Gökdemir, Oleksii Korzh, Donata Kurpas, Ming-Nan Lin, Anna Vittoria Mattioli, Trine Moholdt, Thomas Muenzel, Stefano Palermi, Panteleimon E Papakonstantinou, Massimo Piepoli, Dimitris Richter, Eduard Shantsila, Susanna Sciomer, Ilonca Vaartjes, Marco Vecchiato, Elio Venturini, Ana Abreu, Alessandro Biffi
European Journal of Preventive Cardiology