Wrocław się szczepi
Jak skutecznie przekazywać wiedzę o szczepieniach w dobie mediów społecznościowych i narastającej dezinformacji medycznej? O nowych metodach edukacji zdrowotnej oraz korzyściach wynikających ze szczepień na różnych etapach życia mówili eksperci Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu podczas konferencji szkoleniowej, która w listopadzie zainaugurowała kolejną edycję kampanii #WrocławSięSzczepi.
Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu jest patronem i współtwórcą kampanii #WrocławSięSzczepi. Eksperci UMW we współpracy z firmą Animativ Health opracowują materiały edukacyjne, które pomagają mieszkańcom Wrocławia poszerzać wiedzę o szczepieniach i podejmować świadome decyzje dotyczące zdrowia.
W kolejnej edycji kampanii wieloletnie doświadczenia w profilaktyce chorób zakaźnych stały się punktem wyjścia do poszukiwania nowych form edukacji zdrowotnej. Za stronę merytoryczną przedsięwzięcia odpowiadają eksperci UMW – prof. Leszek Szenborn, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii i Chorób Infekcyjnych, oraz dr Kamila Ludwikowska, prodziekan ds. rozwoju i innowacji Wydziału Lekarskiego.
Oboje przez lata współtworzyli wrocławski samorządowy program profilaktyki zakażeń HPV. Po jego zakończeniu i wprowadzeniu ogólnopolskiego programu szczepień przeciw HPV zdobyte doświadczenia wykorzystano w szerszej inicjatywie, promującej szczepienia na wszystkich etapach życia – od niemowlęctwa po wiek senioralny.
Edukacja dopasowana do odbiorcy
Jednym z najważniejszych założeń kampanii jest dostosowanie przekazu edukacyjnego do potrzeb poszczególnych grup odbiorców.
– Z doświadczeń programu HPV wynika jedna kluczowa lekcja: wspólny przekaz dla wszystkich nie trafia do nikogo. Rodzic, nastolatek, personel szczepiący i nauczyciel prowadzący zajęcia z dziećmi potrzebują innych informacji. Dlatego od początku edukacja o HPV była przygotowywana osobno dla każdej z tych grup i tak jest nadal – wyjaśnia dr Kamila Ludwikowska.
W najnowszej edycji kampanii poszerzono ofertę edukacyjną skierowaną do rodziców nastolatków oraz przygotowano materiały dla seniorów i ich opiekunów, a także opiekunów dzieci w żłobkach. Kontynuowana jest również edukacja młodzieży w szkołach w zakresie profilaktyki zakażeń HPV.
– Do każdej grupy mówimy osobno, prostym językiem i w atrakcyjnej oprawie – dodaje dr Kamila Ludwikowska.
Nauka w świecie krótkich form
Podczas konferencji dr Kamila Ludwikowska wyjaśniła, skąd wziął się pomysł na miniwykłady. Przywołała m.in. wieloletnie badania amerykańskiej badaczki Glorii Mark nad sposobem korzystania z urządzeń cyfrowych. Wynika z nich, że w badanej grupie pracowników umysłowych średni czas skupienia uwagi na jednym ekranie przed przełączeniem się na inny skrócił się w ciągu kilkunastu lat ze 150 do 47 sekund.
Znaczenie ma również długość materiałów edukacyjnych. Analiza 6,9 mln sesji oglądania filmów na platformie edukacyjnej edX wykazała, że odbiorcy oglądają znacznie większą część krótkich materiałów niż dłuższych wykładów.
Wyniki tych badań wykorzystano przy opracowywaniu kursów dostępnych na platformie Custom Med. Zastosowano metodę microlearningu, czyli podziału materiału edukacyjnego na krótkie, tematycznie wyodrębnione części. Są to miniwykłady wideo, w których eksperci przedstawiają poszczególne zagadnienia związane ze szczepieniami. Każdemu wykładowi towarzyszy quiz pozwalający sprawdzić i utrwalić zdobytą wiedzę. Uczestnicy mogą wracać do materiałów i poprawiać wyniki testów.
„Szczepionka” na dezinformację
Wiedza o chorobach zakaźnych i szczepieniach to tylko jedna część kursów. Równie ważnym elementem jest edukacja medialna i budowanie odporności na dezinformację.
– Uczestnicy dowiadują się, jak rozpoznać fake news, dlaczego fałszywe treści bywają tak przekonujące i jak się przed nimi chronić – wyjaśnia dr Kamila Ludwikowska.
Znaczenie tego rodzaju edukacji potwierdzają przywołane podczas konferencji wyniki badań naukowych. Analiza obejmująca ponad 81 tys. uczestników wykazała, że edukacja medialna zwiększa zdolność odróżniania informacji prawdziwych od fałszywych oraz ogranicza skłonność do udostępniania nieprawdziwych treści. Lepsze rezultaty przynosi przy tym nauka rozłożona na kilka sesji niż jednorazowe działanie edukacyjne.
Jednym z narzędzi przedstawianych w kursach jest metoda 3C (Check, Compare, Consult), polegająca na sprawdzaniu źródła i autora informacji, porównywaniu jej z innymi wiarygodnymi źródłami oraz konsultowaniu wątpliwości z lekarzem.
Materiały edukacyjne przygotowano również z myślą o osobach, które mogą pełnić rolę lokalnych ambasadorów szczepień. Chodzi o to, aby rodzice, opiekunowie seniorów czy pracownicy żłobków potrafili nie tylko samodzielnie oceniać wiarygodność informacji dotyczących zdrowia, ale także dzielić się zdobytą wiedzą z innymi.
Każdy z kursów ma działać jak swoista „szczepionka na dezinformację”. W ten sposób kampania wpisuje się w szersze działania Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu na rzecz przeciwdziałania dezinformacji medycznej.
Szczepienia w świetle najnowszych badań
O korzyściach wynikających ze szczepień w świetle aktualnej wiedzy medycznej mówił podczas konferencji prof. Leszek Szenborn. Zwrócił uwagę na znaczenie szczepień w profilaktyce nowotworów. Szczepienia przeciw HPV pomagają zapobiegać nie tylko rakowi szyjki macicy, ale również innym nowotworom związanym z zakażeniem tym wirusem, w tym nowotworom głowy i szyi. Znaczenie w profilaktyce onkologicznej ma także szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, które zmniejsza ryzyko zachorowania na raka wątroby.
Profesor mówił również o szczepieniach przeciw grypie i półpaścowi. Jednym z celów kampanii jest bowiem odejście od utrwalonego przekonania, że szczepienia dotyczą przede wszystkim dzieci. Kolejne badania wskazują na nowe korzyści zdrowotne, jakie mogą odnieść ze szczepień osoby dorosłe.
American Heart Association i American College of Cardiology zalecają coroczne szczepienia przeciw grypie jako element prewencji wtórnej u osób z chorobą wieńcową i miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową. Rekomendację tę uwzględniono również w wytycznych dotyczących postępowania w ostrych zespołach wieńcowych, opublikowanych w 2025 r.
Interesujące wyniki przynoszą także badania nad szczepieniami przeciw półpaścowi. Jak wynika z badania opublikowanego w 2025 r. w czasopiśmie Nature w badanej populacji osób starszych szczepienie przeciw półpaścowi zmniejszyło ryzyko rozpoznania demencji w ciągu siedmiu lat o około 20%.
UMW partnerem miasta
Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu od lat wspiera samorządowe działania na rzecz profilaktyki chorób zakaźnych. W ramach realizowanego w latach 2010–2023 wrocławskiego programu profilaktyki zakażeń HPV zaszczepiono ponad 27 tys. dziewcząt i chłopców, osiągając średni poziom wyszczepialności wynoszący 72,3%. Doświadczenia zdobyte podczas realizacji tego programu wykorzystywane są w kolejnych edycjach kampanii #WrocławSięSzczepi.
W kwietniu 2026 r. Wrocław jako pierwszy samorząd w Polsce wdrożył platformę Custom-Med Lite, opracowaną wspólnie przez UMW i firmę Animativ Health.
Organizatorem kampanii #WrocławSięSzczepi jest Wydział Zdrowia i Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego Wrocławia, a jej realizatorem – Wrocławskie Centrum Zdrowia SPZOZ, przy współpracy z Państwową Inspekcją Sanitarną. Patronat honorowy nad przedsięwzięciem sprawuje rektor UMW prof. Piotr Ponikowski, a patronat naukowy – prof. Leszek Szenborn.
Bezpłatne kursy dla mieszkańców Wrocławia dostępne są na stronie wroclawsieszczepi.pl. Naukę można rozpocząć bez zakładania konta. Rejestracja jest potrzebna do uzyskania certyfikatu.
Fot.: Grzegorz Rajter, Urząd Miejski Wrocławia