Wspólne posiłki receptą na samotność?

Wspólne posiłki receptą na samotność?

Śniadanie, obiad, kolacja wyznaczają rytm dnia tak naturalnie, że rzadko zastanawiamy się nad ich społecznym znaczeniem. A przecież jedzenie od zawsze było także okazją do bycia razem. Przy stole rozmawiamy, dzielimy się tym, co wydarzyło się w ciągu dnia, albo po prostu jesteśmy obok siebie.

Wspólny posiłek jest jedną z najprostszych okazji do podtrzymywania relacji. Kiedy takich codziennych spotkań zaczyna brakować, samotność może stopniowo stawać się częścią codzienności.

Według Światowej Organizacji Zdrowia samotności doświadcza około jedna na sześć osób na świecie, a samotność wiąże się z szacunkowo 871 tys. zgonów rocznie. W Polsce zmienia się również sposób, w jaki żyjemy: w 2024 roku 26,5 proc. gospodarstw domowych było jednoosobowych, choć samo mieszkanie w pojedynkę nie oznacza oczywiście samotności.

Badanie SALSA, przeprowadzone w Hiszpanii, sprawdza, czy regularne wspólne posiłki mogą przeciwdziałać samotności, a jednocześnie wpływać na samopoczucie, jakość życia i sposób odżywiania. Spotkania przy stole potraktowano w nim jako interwencję łączącą budowanie relacji społecznych ze wsparciem zdrowego odżywiania.

Samotność, zdrowie i odżywianie

Długotrwała samotność może wiązać się z depresją, lękiem, gorszą jakością życia i problemami z odżywianiem. Te obszary często się przenikają. Osoba, która ma niewiele kontaktów z innymi, może rzadziej wychodzić z domu, mniej regularnie przygotowywać pełne posiłki czy mniej dbać o ich różnorodność. Z kolei pogorszenie zdrowia i sprawności może jeszcze bardziej ograniczać możliwości spotkań.

Wspólny posiłek może więc odpowiadać na kilka potrzeb jednocześnie. Dostarcza jedzenia, ale tworzy też powtarzalną okazję do wyjścia z domu, rozmowy i przebywania z innymi. Właśnie ten mechanizm postanowili sprawdzić badacze.

32 spotkania przy stole. Badanie SALSA

SALSA to randomizowane badanie kliniczne przeprowadzone w Katalonii z udziałem mieszkańców Sant Joan de Vilatorrada przez zespół związany z IDIAPJGol, we współpracy m.in. z Fundació Alícia. Protokół badania został opublikowany w czasopiśmie „Advances in Clinical and Experimental Medicine” Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Osobą odpowiedzialną za badanie jest Anna Ruiz-Comellas. Projekt rozpoczął się w styczniu 2024 roku, a sama interwencja była prowadzona od marca do czerwca. W badaniu ostatecznie uczestniczyło 98 osób.

Do udziału kwalifikowano dorosłe, samodzielne osoby doświadczające samotności lub problemów związanych z życiem w pojedynkę, które jednocześnie były zagrożone zaburzeniami emocjonalnymi lub problemami żywieniowymi. Kandydatów identyfikowano m.in. przy udziale lokalnej podstawowej opieki zdrowotnej i służb społecznych. Przed rozpoczęciem badania przechodzili badanie fizykalne, pobranie krwi i ocenę za pomocą kwestionariuszy dotyczących m.in. depresji, lęku i wsparcia społecznego.

Uczestników losowo przydzielono do dwóch grup. Grupa kontrolna korzystała ze standardowej opieki podstawowej. Osoby z grupy interwencyjnej przez cztery miesiące dwa razy w tygodniu jadły wspólnie w wybranej lokalnej restauracji. Towarzyszył im facylitator, który uczestniczył w spotkaniach i wspierał ich przebieg. Raz w miesiącu organizowano również warsztaty dotyczące zdrowych nawyków żywieniowych.

Przy pełnym uczestnictwie mogło to oznaczać około 32 spotkań w ciągu czterech miesięcy. Istotna była więc nie tylko sama obecność innych osób, ale regularność. Badacze chcieli stworzyć powtarzalną okazję do wyjścia z domu, wspólnego jedzenia i kontaktu z tymi samymi ludźmi.

Restauracja w nowej roli

Jednym z najciekawszych elementów SALSA jest wykorzystanie lokalnych restauracji. Zamiast tworzyć specjalne stołówki czy nowe ośrodki, badacze sięgnęli po miejsca, które już funkcjonują w społeczności. Personel restauracji został wcześniej przeszkolony przez specjalistów Fundació Alícia w zakresie żywienia i dostosowywania posiłków do potrzeb uczestników.

W ten sposób restauracja staje się czymś więcej niż miejscem, w którym można zjeść obiad. W projekcie jest częścią lokalnej sieci wsparcia, łączącej zdrowe odżywianie z możliwością nawiązywania i podtrzymywania relacji.

Takie podejście przypomina ideę „społecznej recepty”. Zamiast jedynie zachęcać osobę doświadczającą samotności, by częściej wychodziła z domu i spotykała się z ludźmi, tworzy się konkretną okazję, by rzeczywiście miała dokąd pójść i z kim usiąść przy stole.

Co może zmienić wspólny stół?

Badacze sprawdzają znacznie więcej niż samo poczucie samotności. Główne punkty końcowe dotyczą zmian w nasileniu depresji i lęku oraz poziomie wsparcia społecznego po czterech miesiącach. Oceniana jest także jakość życia i sposób odżywiania.

Analiza obejmuje również bardziej obiektywne wskaźniki zdrowia: masę ciała, BMI, ciśnienie tętnicze oraz parametry laboratoryjne, m.in. HbA1c, cholesterol, triglicerydy, albuminę, żelazo, ferrytynę, witaminę B12 i foliany. Badacze sprawdzają też przestrzeganie diety śródziemnomorskiej.

Co ciekawe, projekt wykracza poza pytanie o samopoczucie uczestników. Analizowane jest również korzystanie z ochrony zdrowia, w tym liczba wizyt w podstawowej opiece zdrowotnej, a także stosowanie leków. Zespół chce więc sprawdzić, czy interwencja społeczno-żywieniowa może przynieść zmiany widoczne również w kontaktach uczestników z systemem ochrony zdrowia.

Na odpowiedź trzeba jeszcze poczekać

Choć SALSA została zakończona 30 lipca 2024 roku, w rejestrze ClinicalTrials.gov nadal nie opublikowano jej wyników. Nie można więc jeszcze stwierdzić, czy interwencja rzeczywiście zmniejszyła nasilenie depresji i lęku, poprawiła wsparcie społeczne czy sposób odżywiania uczestników i uczestniczek.

Wiadomo natomiast, że już podczas realizacji projektu uczestnicy pozytywnie oceniali wspólne spotkania. Według Anny Ruiz-Comellas deklarowali, że poznali nowe osoby, czuli się bardziej zaopiekowani i mieli większą motywację do wychodzenia z domu. Część z nich pytała również o możliwość kontynuowania programu. Są to jednak relacje uczestników, a nie wyniki analizy skuteczności interwencji.

Pozytywny odbiór programu nie jest jednak tym samym co potwierdzenie jego skuteczności. Dopiero analiza wyników pozwoli ocenić, czy obserwowane doświadczenia uczestników przełożyły się na mierzalne zmiany w ich zdrowiu, samopoczuciu i relacjach społecznych.

SALSA nie dowodzi więc na razie, że wspólne posiłki są receptą na samotność. Sprawdza jednak interesujący model, w którym zdrowie wspiera się nie tylko poprzez leczenie, ale również poprzez tworzenie warunków do jedzenia, rozmowy i regularnego bycia z innymi.

Dowiedz się więcej: https://advances.umw.edu.pl/en/ahead-of-print/215409/