Zmiany klimatyczne przyspieszają

Zmiany klimatyczne przyspieszają. Czy przyroda i człowiek nadążają?

Zmiany klimatu zachodzą szybciej, niż wiele ekosystemów jest w stanie się do nich przystosować. Międzynarodowe badania z udziałem naukowców Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu pokazują, że skutki ocieplenia są już widoczne w europejskich lasach, na łąkach i górskich szczytach. Jednocześnie rosnące temperatury i zanieczyszczenie powietrza stają się coraz poważniejszym wyzwaniem dla zdrowia człowieka, szczególnie dla układu sercowo-naczyniowego.

Zmiana klimatu nie zawsze oznacza gwałtowne i łatwo dostrzegalne zjawiska. Las może wyglądać tak samo jak kilkadziesiąt lat temu, choć warunki, w których funkcjonują tworzące go rośliny, znacząco się zmieniły. Niektóre gatunki stopniowo ustępują miejsca innym, lepiej przystosowanym do wyższych temperatur. Proces ten zachodzi jednak wolniej niż samo ocieplenie.

Dwa opracowania naukowe, opublikowane w prestiżowych czasopismach Nature oraz European Journal of Preventive Cardiology, pokazują różne wymiary tego samego problemu. Pierwsze dotyczy zdolności europejskich ekosystemów do adaptacji, drugie wpływu zmian klimatycznych na zdrowie układu krążenia.

Europa pod lupą naukowców

Międzynarodowy zespół badawczy przeanalizował dane z 6067 powierzchni badawczych w europejskich lasach, na łąkach i szczytach górskich. Obserwacje obejmowały 1919 gatunków roślin, a w niektórych przypadkach sięgały nawet 78 lat.

Wśród autorów publikacji w Nature znalazł się dr Marek Malicki z Ogrodu Botanicznego Roślin Leczniczych Katedry Biologii i Biotechnologii Farmaceutycznej UMW.

Badacze sprawdzili, jak zmieniał się skład gatunkowy roślinności wraz ze wzrostem temperatur. Okazało się, że reakcja przyrody jest zróżnicowana. Najwyraźniejsze zmiany zaobserwowano na szczytach wysokich gór, gdzie szczególnie widoczny był spadek udziału gatunków przystosowanych do chłodu.

Dług klimatyczny. Kiedy przyroda nie nadąża

Jednym z najważniejszych wniosków badania jest występowanie tzw. długu klimatycznego. To różnica między tempem wzrostu temperatury a tempem, w jakim zmienia się skład gatunkowy ekosystemu. W analizowanych środowiskach dług ten wynosił przeważnie od 0,13 do 0,34°C na dekadę. Największe opóźnienie zaobserwowano w lasach, których roślinność reaguje na ocieplenie szczególnie wolno.

Korony drzew ograniczają nagrzewanie się runa leśnego i tworzą stabilniejszy mikroklimat. Ta naturalna ochrona może jednak jednocześnie opóźniać widoczną reakcję roślinności na zmieniające się warunki. Oznacza to, że pozornie stabilny ekosystem może stopniowo tracić zdolność do prawidłowego funkcjonowania. Naukowcy podkreślają, że im szybciej rośnie temperatura, tym większe staje się niedopasowanie między klimatem a potrzebami występujących w danym miejscu gatunków.

Zmiany klimatu wpływają także na zdrowie

Konsekwencje ocieplenia nie ograniczają się do świata roślin. Przegląd naukowy opublikowany w European Journal of Preventive Cardiology, którego współautorką jest prof. Donata Kurpas z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, pokazuje, że czynniki środowiskowe mają coraz większe znaczenie w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych.

Fale upałów, zanieczyszczenie powietrza i ekstremalne zjawiska pogodowe mogą wpływać na ciśnienie tętnicze, metabolizm glukozy i lipidów oraz funkcjonowanie układu krążenia. Szczególne znaczenie ma to dla osób z chorobami przewlekłymi, których organizmy mogą mieć ograniczone możliwości przystosowania się do ekstremalnych warunków. Autorzy zwracają uwagę na potrzebę uwzględniania zagrożeń klimatycznych w działaniach profilaktycznych i codziennej opiece nad pacjentami.

Profilaktyka w zmieniającym się klimacie

Zdaniem naukowców ochrona zdrowia przed skutkami zmian klimatu wymaga działań podejmowanych z wyprzedzeniem. Podczas fal upałów szczególnej uwagi potrzebują seniorzy oraz osoby z niewydolnością serca, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą i innymi chorobami przewlekłymi. Prof. Donata Kurpas podkreśla znaczenie proaktywnej opieki podstawowej, obejmującej identyfikowanie pacjentów szczególnie narażonych, indywidualne zalecenia dotyczące nawodnienia i ekspozycji na wysokie temperatury oraz odpowiednie monitorowanie stanu zdrowia.

Ważne jest również uwzględnianie warunków życia pacjentów, w tym narażenia na zanieczyszczenie powietrza, miejskie wyspy ciepła czy ograniczonego dostępu do chłodnych pomieszczeń.

Przeczytaj więcej

Posłuchaj podcastu