Budowanie zaufania do nauki poza murami uczelni

Czy o zdrowiu można mówić w galerii sztuki, podczas spektaklu teatralnego albo na terenie opuszczonego, dawnego szpitala? Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu udowadnia, że właśnie takie miejsca stają się dziś przestrzenią najważniejszych rozmów o zdrowiu, nauce i odpowiedzialności społecznej.

Zakończony 24. Przegląd Sztuki SURVIVAL był nie tylko wydarzeniem artystycznym. Po raz pierwszy jego główna wystawa i scena społeczna zagościły na terenie dawnej Kliniki Psychiatrii i Chorób Nerwowych Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przy ul. Bujwida 44. Nieużywane dziś teren i budynki na kilka dni ponownie stały się przestrzenią służącą ludziom – tym razem jako miejsce spotkań, debat i wspólnego poszukiwania odpowiedzi na pytania o współczesne wyzwania zdrowotne.

Jako partner festiwalu Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu współtworzył program sceny społecznej, koncentrując go wokół problemu dezinformacji medycznej i kryzysu zaufania do nauki. Warsztaty, debaty, działania teatralne i interaktywne spotkania pokazały, że skuteczna edukacja zdrowotna nie kończy się na przekazywaniu wiedzy. Równie istotne jest uczenie krytycznego myślenia, rozpoznawania wiarygodnych źródeł informacji i świadomego podejmowania decyzji dotyczących własnego zdrowia.

– Dla Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu bardzo ważna jest społeczna odpowiedzialność uczelni i działania na rzecz mieszkanek i mieszkańców Wrocławia. Tematyka 24. Przeglądu Sztuki SURVIVAL „Palec w sercu” wpisywała się w naszą misję i działania, jakie podejmujemy m.in. w ramach kampanii „Zdrowiej wiedzieć”, która poświęcona jest walce z dezinformacją. Nieruchomość przy ul. Bujwida to nie tylko historia naszej uczelni, ale część historii Wrocławia. Cieszymy się, że wspólnie z Fundacją Art Transparent mogliśmy współtworzyć to wydarzenie – podkreśla Dominika Szachniewicz, dyrektor generalna UMW.

– Nauka coraz częściej wychodzi poza mury uczelni. Chcemy być obecni tam, gdzie toczy się codzienne życie mieszkańców. Ważne jest tworzenie przestrzeni do rozmowy o zdrowiu, bo to od słuchania i wspólnego szukania rozwiązań zaczyna się budowanie zaufania. Dlatego sięgnęliśmy po niestandardowe formy, takie jak teatr „Układ Formalny”, warsztaty czy działania angażujące publiczność obecne na scenie społecznej Przeglądu Sztuki SURVIVAL. Nasze aktywności były próbą stworzenia survivalu informacyjnego, wyposażenia uczestników w praktyczne narzędzia, które pomogą im bezpiecznie poruszać się w świecie zdrowia online i podejmować bardziej świadome decyzje. Pokazały, że o zdrowiu można i trzeba rozmawiać w sposób angażujący, otwarty i bliski codziennym doświadczeniom ludzi – wyjaśnia dr Dorota Sikora, dyrektor Biura Rankingów i Komunikacji Naukowej UMW.

"Mapa zaufania" i "Dowody kontra przekonania"

Istotnym elementem programu sceny społecznej była interaktywna „Mapa zaufania: komu wierzymy w zdrowiu?”, podczas której uczestnicy wspólnie tworzyli obraz pokazujący, jak postrzegane są różne źródła wiedzy – od lekarzy i naukowców po media społecznościowe oraz internetowych influencerów. Powstające na żywo wyniki stały się punktem wyjścia do rozmowy o tym, dlaczego jedne informacje uznajemy za wiarygodne, a inne odrzucamy, nawet jeśli stoją za nimi dowody naukowe.

Dyskusja nawiązywała także do przygotowanego przez UMW we współpracy z Mediaboard pierwszego w Polsce raportu poświęconego zjawisku dezinformacji medycznej. Raport pokazuje, że współczesna dezinformacja coraz rzadziej przybiera postać klasycznych teorii spiskowych. Znacznie częściej ukrywa się pod pozorem praktycznych porad dotyczących diety, suplementacji, „oczyszczania organizmu” czy podważania kompetencji lekarzy i ekspertów. 

– Dezinformacja medyczna wkroczyła do naszego życia i podszyta jest lękiem o zdrowie nasze i naszych bliskich. Potrzebujemy teraz nowoczesnej edukacji, która podobnie jak dezinformacja będzie wchodziła w naszą codzienność i będzie naszym towarzyszem do tego, aby zrozumieć, że medycyna, odkrycia medyczne i przełomy w medycynie działają na naszą korzyść – zaznacza Wioletta Samborska, dyrektorka powstającego Centrum Odkryć Medycznych UMW.

Raport można pobrać tutaj.

Natomiast podczas warsztatu „Dowody kontra przekonania: czym dziś jest edukacja zdrowotna?” ekspertki m.in. z Wydziału Nauk o Zdrowiu UMW reprezentujące nauki medyczne, nauki o zdrowiu i obszar przeciwdziałania dezinformacji rozmawiały o tym, jak powstają i rozpowszechniają się mity zdrowotne, dlaczego emocje często okazują się silniejsze od dowodów naukowych oraz jak rozwijać kompetencje medialne. Punktem wyjścia do dyskusji był pierwszy w Polsce podręcznik „Edukacja zdrowotna”, przygotowany przez specjalistów UMW jako praktyczne wsparcie dla nauczycieli. Rozmowa dotyczyła również dobrostanu, mikrobiomu, otyłości oraz zdrowia jamy ustnej, pokazując, że edukacja zdrowotna obejmuje dziś znacznie więcej niż profilaktykę – uczy krytycznego myślenia i odpowiedzialnego korzystania z informacji.

– W świecie, w którym informacje o zdrowiu docierają do nas z każdej strony, edukacja zdrowotna staje się jedną z podstawowych kompetencji współczesnego człowieka – podsumowuje dr Alicja Basiak-Rasała z Wydziału Nauk o Zdrowiu. 

Dr Jolanta Grzebieluch również z Wydziału Nauk o Zdrowiu podkreśla, że spotkanie nauki, sztuki i doświadczeń uczestników stworzyło przestrzeń do otwartej dyskusji o wyzwaniach współczesnej edukacji zdrowotnej i potrzebie budowania odporności na dezinformację.

"Plandemia" i "Targ Cudownych Rozwiązań"

W programie sceny społecznej znalazła się także debata „Plandemia”, „wielki reset” i „śmiercionka”: skąd popularność antymedycznych narracji spiskowych?, przygotowana wspólnie z Instytutem Narutowicza. Eksperci reprezentujący medycynę, psychologię, socjologię i nauki społeczne analizowali mechanizmy stojące za popularnością teorii spiskowych dotyczących zdrowia, wpływ lęku i niepewności na decyzje ludzi, rolę mediów społecznościowych oraz konsekwencje rozpowszechniania fałszywych informacji dla zdrowia publicznego. 

Dopełnieniem programu był przygotowany wspólnie z teatrem "Układ Formalny" interaktywny spektakl „Targ Cudownych Rozwiązań”, który z humorem pokazywał mechanizmy działania pseudonaukowych porad, cudownych terapii i internetowych manipulacji. Publiczność nie była biernym widzem – stawała się uczestnikiem opowieści, dzięki czemu mogła doświadczyć, jak łatwo ulec pozornie wiarygodnym komunikatom i jak skutecznie działają mechanizmy budowania zaufania do fałszywych autorytetów.

„Klinika Wspólnych Wyobrażeń”

Równolegle z 24. Przeglądem Sztuki SURVIVAL swoją roczną działalność rozpoczęła „Klinika Wspólnych Wyobrażeń”. Jest to projekt realizowany wspólnie z Fundacją Art Transparent w budynku dawnego Zakładu Chemii Ogólnej, również przy ul. Bujwida. Wystawa skierowana do dzieci i młodzieży poświęcona jest budowaniu wspólnoty, rozwijaniu empatii oraz kompetencji społecznych. 

– Każde wielkie odkrycie medyczne miało poprawić jakość życia ludzi. W Centrum Odkryć Medycznych będziemy pokazywać, że współczesna medycyna potrzebuje empatii i równego traktowania. Dlatego właśnie UMW realizuje z Fundacją Art Transparent projekt „Klinika Wspólnych Wyobrażeń”. Wierzę, że równość leczy, ponieważ ułatwia dostęp do wiedzy i profilaktyki. Społeczeństwo, które szanuje różnorodność, jest bardziej odporne na dezinformację, lepiej radzi sobie w sytuacjach kryzysowych i skuteczniej chroni zdrowie swoich obywatelek i obywateli. To także jeden z filarów bezpieczeństwa państwa – wyjaśnia Wioletta Samborska, dyrektorka COM.

To kolejny etap przywracania temu historycznemu miejscu nowej funkcji – przestrzeni dialogu, edukacji i spotkania nauki z mieszkańcami Wrocławia, pomagając budować świadome, odpowiedzialne i odporne na dezinformację społeczeństwo.

Galeria zdjęć.