Raport

Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu rozwija system monitorowania dezinformacji zdrowotnej. Powstające na UMW Obserwatorium Dezinformacji Medycznej i Odporności Informacyjnej będzie publikowało raporty roczne oraz kwartalne Barometry.

Raporty roczne pokazują skalę i długofalowe mechanizmy dezinformacji. Barometry rejestrują zmiany zachodzące w krótszych okresach: wskazują nowe trendy, rosnące narracje oraz wydarzenia, które mogą stać się punktami zapalnymi kryzysu informacyjnego.

Pierwsze wydanie obejmuje debatę medialną od 1 czerwca do 31 sierpnia 2026 r. Analiza dotyczy zarówno treści szerzących dezinformację, jak i materiałów, które ją opisują, prostują lub ostrzegają przed jej skutkami.

Trzy miesiące w liczbach

• 8 393 publikacje i wpisy
• 883 mln potencjalnych kontaktów z przekazem
• 9 136 komentarzy internautów

Analiza objęła 4981 publikacji redakcyjnych oraz 3412 wpisów w mediach społecznościowych.

„Lex szarlatan” uruchomił lawinę

Najważniejszym tematem kwartału był spór wokół ustawy określanej jako „Lex szarlatan”. Odpowiadał za 64 proc. całego przekazu o dezinformacji zdrowotnej i 76 proc. jego zasięgu.

W ciągu kwartału odnotowano:

• 5369 publikacji i wpisów,
• 673,9 mln potencjalnych kontaktów z przekazem,
• 5076 komentarzy internautów.

Punktem zwrotnym była decyzja prezydenta z 20 sierpnia o niepodpisaniu ustawy i skierowaniu jej do Trybunału Konstytucyjnego. W ciągu dwóch dni ukazało się 2467 materiałów: 1458 w dniu decyzji i kolejne 1009 po zapowiedzi projektu prezydenckiego. Jedna decyzja polityczna przeniosła dezinformację medyczną z debaty eksperckiej do głównego nurtu debaty publicznej.

Barometr nie ogranicza się do podsumowania minionych wydarzeń. Wskazuje również gotowe formuły narracyjne, które mogą zostać ponownie uruchomione przy kolejnych regulacjach dotyczących pseudomedycyny, suplementów lub praw pacjenta.

• „Ustawa uderzy w zielarzy i dietetyków” – 227 materiałów
  Narracja łączyła przekaz antysystemowy z obawą o ograniczenie legalnych praktyk.
• „Lex Big Pharma” – 226 materiałów i 304 komentarze
  Ustawę przedstawiano jako rozwiązanie napisane pod dyktando koncernów farmaceutycznych.
• „Cenzura i odebranie prawa wyboru” – 56 materiałów
  Ochronę pacjentów przedstawiano jako ograniczenie wolności słowa i możliwości wyboru leczenia.

Spór pozostaje otwarty. Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego, ponowne prace parlamentarne lub procedowanie projektu prezydenckiego mogą ponownie uruchomić te same narracje.

Głos nauki jest słyszalny, ale zbyt rzadki

Materiałów prostujących dezinformację było dwukrotnie więcej niż materiałów, które ją rozpowszechniały: 2267 wobec 1099.

Jednocześnie obserwowani promotorzy pseudomedycyny pojawili się w 578 materiałach, a eksperci i osoby prostujące dezinformację – w 264. Promotorzy pseudomedycyny byli więc obecni w przekazie ponad dwa razy częściej.

Pojedynczy materiał ekspercki osiągał większe o 44% dotarcie. Pokazuje to, że regularna i dobrze zaplanowana obecność ekspertów w mediach może skutecznie wzmacniać przekaz oparty na wiedzy.

Dezinformacja nasila się w komentarzach

W debacie dotyczącej „Lex szarlatan” treści fałszywe lub mylące stanowiły 7 proc. publikacji i postów, ale już 12 proc. komentarzy internautów.

Dezinformacja rozwija się więc nie tylko w samych materiałach, lecz także w dyskusjach pod nimi.

Potencjalne punkty kryzysu

Analiza wskazuje wydarzenia i obszary, które mogą ponownie zwiększyć skalę dezinformacji zdrowotnej:

• rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie „Lex szarlatan”;
• ponowne prace parlamentarne i projekt prezydencki;
• regulacje rynku suplementów;
• fałszywi lekarze i reklamy tworzone z wykorzystaniem AI;
• procesy osób promujących pseudomedycynę;
• powracające narracje dotyczące szczepień i „cudownych” terapii.

Od monitorowania do działania wyprzedzającego

Barometr jest kadrem pokazującym stan debaty w danym momencie. Kolejne pomiary pozwolą wychwycić zmianę, zanim pojedyncza narracja osiągnie masowy zasięg.

Celem Obserwatorium jest przejście od reagowania na dezinformację do działania wyprzedzającego: rozpoznawania ryzyka, przygotowywania ekspertów i wspierania instytucji w prowadzeniu skutecznej komunikacji o zdrowiu.