Najczęściej zadawane pytania

Jaka była skala zjawiska dezinformacji medycznej w badanym okresie?
Skala zjawiska w polskim dyskursie publicznym objęła setki tysięcy przekazów. W mediach tradycyjnych (portalach, prasie, radiu i TV) odnotowano łącznie 32 083 publikacje, które wygenerowały ponad 2,6 miliarda kontaktów z przekazem. W mediach społecznościowych zmonitorowano dodatkowo 347 377 wpisów, z zasięgiem przekraczającym 850 milionów.
Dane te obrazują całkowitą widoczność tematu w przestrzeni medialnej. Sumują one zarówno treści bezpośrednio szerzące szkodliwe narracje, jak i bardzo liczne materiały informacyjne, audycje eksperckie oraz artykuły fact-checkingowe, które analizowały, prostowały i zwalczały medyczną dezinformację. Tak wysokie wskaźniki dotarcia pokazują, jak istotnym i wszechobecnym punktem debaty publicznej stało się to zjawisko.

Jak ewoluowała dezinformacja po 2023 roku?
Analiza pokazuje wyraźne przesunięcie środka ciężkości z tematów ściśle związanych z pandemią COVID-19 w stronę sfery stylu życia i codziennych praktyk zdrowotnych. Dezinformacja rzadziej przyjmuje formę otwartego spisku, a częściej pozornie niewinnych porad dotyczących suplementacji, „naturalnego leczenia”, zwalczania pasożytów czy detoksykacji.

Jakie obszary tematyczne dominowały w fałszywych narracjach?
Największą część przekazu stanowiły ruchy antyszczepionkowe (54%). Na drugim miejscu znalazły się teorie żywieniowe (23%), a następnie tematyka środowiskowa (16%), taka jak 5G czy chemtrails. Mniejszy udział miało negowanie teorii zarazków (5%) oraz narracje wymierzone w „Big Pharmę” (1%).

Jakie są najpopularniejsze mity w obszarze teorii żywieniowych?
Kluczowe narracje dotyczą „lewoskrętnej witaminy C” oraz bardzo wysokich dawek witaminy D jako panaceum na nowotwory i infekcje. Promowane są także głodówki lecznicze jako „operacja bez skalpela” oraz kuracje na rzekome „zakwaszenie organizmu”.

Dlaczego temat pasożytów stał się tak popularny w dezinformacji?
W dyskursie alternatywnym pasożyty są przedstawiane jako uniwersalna przyczyna większości chorób cywilizacyjnych, od otyłości po nowotwory. Służy to promowaniu komercyjnych detoksów i suplementów, przy jednoczesnym przekonywaniu pacjentów, że standardowe badania laboratoryjne są nieskuteczne w ich wykrywaniu.

Jakie nowe wątki pojawiły się w narracjach antyszczepionkowych?
Głównym motorem był sprzeciw wobec planowanych obowiązkowych szczepień przeciw HPV. Przeciwnicy szczepień wykorzystywali kontekst seksualny wirusa, formułując zarzuty o „seksualizację dzieci” przez szkoły i państwo, co zmieniło debatę zdrowotną w konflikt kulturowy.

Jaką rolę w rozpowszechnianiu dezinformacji odgrywa platforma YouTube?
YouTube jest dominującym kanałem w mediach społecznościowych, odpowiadając za 54,2% wszystkich wpisów dotyczących dezinformacji medycznej. Format wideo pozwala na budowanie zaufania poprzez bezpośredni zwrot do widza i tłumaczenie skomplikowanych teorii w przystępny, emocjonalny sposób.

Jak sztuczna inteligencja (AI) jest wykorzystywana w dezinformacji medycznej?
AI ma w raportach dwa oblicza: z jednej strony media informują o jej potencjale w diagnostyce, z drugiej alarmują o wykorzystywaniu sztucznej inteligencji do tworzenia fałszywych wizerunków lekarzy i reklam suplementów, co służy m.in. wyłudzaniu pieniędzy od seniorów.

Które konkretnie media były najaktywniejsze w podejmowaniu tematu dezinformacji medycznej?
Najwięcej materiałów na ten temat pojawiało się w radiu oraz na portalach internetowych o profilu ogólnoinformacyjnym. Pod względem liczby publikacji liderem był TOK FM, a wysoką aktywność odnotowały także Polskie Radio 24, Radio Zet, rynekzdrowia.pl oraz onet.pl. Media te osadzały problem dezinformacji w szerokim kontekście społecznym, politycznym i legislacyjnym.

Jaka była rola mediów regionalnych w krajobrazie dezinformacyjnym?
Media regionalne odegrały istotną rolę, odpowiadając za około 35% wszystkich publikacji. Największą aktywność odnotowano w województwach kujawsko-pomorskim, dolnośląskim i śląskim, głównie w lokalnych rozgłośniach radiowych. Przekaz regionalny koncentrował się na lokalnych aspektach projektu ustawy o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz ustawy o systemie powiadamiania ratunkowego („Lex szarlatan”) oraz debatach dotyczących kontroli kart szczepień dzieci i edukacji zdrowotnej w szkołach.

Jak różniły się trendy publikacji w mediach tradycyjnych i społecznościowych?
W mediach tradycyjnych linia trendu wskazywała na stopniowy spadek liczby publikacji w badanym okresie. Odmienną dynamikę zaobserwowano w mediach społecznościowych, gdzie trend pozostał względnie stabilny z lekką tendencją wzrostową. Pokazuje to, że mimo mniejszego zainteresowania mediów głównego nurtu, oddolny przekaz dezinformacyjny w sieci nie traci na sile.

Co charakteryzuje narracje „środowiskowe” (16% przekazu) i jaki mają one cel?
Narracje te obejmują tematy takie jak chemtrails, 5G, Wi-Fi czy fluoryzacja wody. Choć nie dotyczą bezpośrednio leczenia czy medycyny, są silnie osadzone w lękach zdrowotnych — sugerują, że codzienne otoczenie, technologia lub działania instytucji publicznych mają ukryty, szkodliwy wpływ na organizm człowieka. Ich wspólnym mianownikiem jest budowanie przekonania, że społeczeństwo jest celowo narażane na toksyny, promieniowanie lub mechanizmy kontroli, o których „oficjalna medycyna” rzekomo nie mówi otwarcie. Narracje te wzmacniają nieufność wobec nauki, instytucji publicznych i nowoczesnych technologii, jednocześnie podsycając poczucie zagrożenia zdrowia.

Jaki jest wspólny mianownik działań „alternatywnych autorytetów” promowanych w sieci?
Niezależnie od tego, czy zajmują się szczepieniami, czy dietą, wspólnym celem jest delegitymizowanie medycyny opartej na dowodach (EBM). Ich przekaz systematycznie podważa zaufanie do lekarzy i instytucji państwowych, promując w to miejsce „naturalne” rozwiązania jako jedyną skuteczną alternatywę dla oficjalnego systemu ochrony zdrowia.