Szukają szczątków Polaków na Wołyniu

Dr Łukasz Szleszkowski z Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu bierze udział w pracach zespołu Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) na Wołyniu. Ich celem jest lokalizacja miejsc pochówku szczątków ponad 350 Polaków – ofiar zbrodni dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów w sierpniu 1943 roku.

Badania archeologiczno-poszukiwawcze prowadzone są na terenach nieistniejących już miejscowości Ostrówki oraz Wola Ostrowiecka w powiecie lubomelskim na Wołyniu (Ukraina). To kolejne prace, których celem jest odnalezienie i upamiętnienie Polaków zamordowanych 30 sierpnia 1943 roku przez oddziały OUN-UPA. Ofiarami zbrodni padło wówczas ponad tysiąc osób – cywilnych mieszkańców wspomnianych wsi.

Pierwsze ekshumacje – dzięki staraniom rodzin zabitych i Towarzystwa Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Wołyńsko-Podolskiej w Lublinie – odbyły się w 1992 roku. Wydobyto wówczas szczątki co najmniej 323 osób, które uroczyście pochowano 30 sierpnia 1992 roku na dawnym parafialnym cmentarzu rzymskokatolickim w Ostrówkach. 

Kolejny etap prac miał miejsce na przełomie lipca i sierpnia 2011 roku, kiedy polscy i ukraińscy archeolodzy – wspierani przez wolontariuszy z Ochotniczych Hufców Pracy oraz rodziny dawnych mieszkańców wsi – wydobyli z pięciu mogił szczątki co najmniej 317 osób. Uroczysty pogrzeb odnalezionych ofiar zorganizowano 30 sierpnia 2011 roku na cmentarzu w Ostrówkach.

W maju i sierpniu 2015 roku prace kontynuowała polsko-ukraińska ekipa badawcza, która zlokalizowała kolejne miejsca pochówków. W Ostrówkach odkryto mogiłę zbiorową, w której spoczywały szczątki 33 osób – 22 mężczyzn, pięciu kobiet oraz sześciorga dzieci. Z kolei w Woli Ostrowieckiej odnaleziono mogiłę kobiety. Wszystkich uroczyście pożegnano 30 sierpnia 2015 roku – w 72 rocznicę zbrodni.

Łącznie, dzięki dotychczasowym pracom archeologiczno-ekshumacyjnym, odnaleziono szczątki 674 Polaków mieszkających w czasie II wojny światowej w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej.

W 2025 roku Instytut Pamięci Narodowej złożył 26 wniosków o przeprowadzenie prac poszukiwawczych lub ekshumacyjnych. Dotyczą one ofiar zbrodni popełnionych przez nacjonalistów ukraińskich, zbrodni sowieckich i niemieckich, a także miejsc, w których znajdują się szczątki polskich żołnierzy.

Ministerstwo Kultury Ukrainy wyraziło zgodę na ekshumacje żołnierzy poległych podczas obrony Lwowa we wrześniu 1939 roku. W sierpniu 2025 roku na dawnym cmentarzu we Lwowie – Zboiskach, zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN odnalazł szczątki co najmniej 31 żołnierzy Wojska Polskiego. Zostali oni pochowani 14 listopada 2025 roku na polskiej kwaterze na cmentarzu w Mościskach na Ukrainie. W pracach tych również uczestniczył dr Łukasz Szleszkowski – lekarz, specjalista medycyny sądowej z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Drugi pozytywnie rozpatrzony wniosek dotyczy prac poszukiwawczych na terenie dawnych Ostrówek i Woli Ostrowieckiej. Są one prowadzone we współpracy z ukraińskim partnerem IPN – przedsiębiorstwem "Wołyńskie Starożytności" – oraz przy udziale przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP. Ich głównym celem jest upamiętnienie pomordowanych oraz ocalenie pamięci o tragicznych wydarzeniach sprzed lat.

Fot. Tomasz Walów/Łukasz Szleszkowski

Oprac. na podstawie materiałów Instytutu Pamięci Narodowej