Widzieć więcej. Jak chronić wzrok?

Jak rozpoznać choroby oczu, zanim zaczną poważnie wpływać na widzenie? O tym rozmawiano 24 października podczas dwóch spotkań przygotowanych specjalnie dla słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Studenci UMW przybliżyli uczestnikom zagadnienia związane z jaskrą i zwyrodnieniem plamki związanym z wiekiem, a także znaczenie profilaktyki i regularnych badań okulistycznych. Prezentacje wzbudziły żywe zainteresowanie uczestników, którzy zadawali pytania dotyczące chorób oczu, ich rozpoznawania i możliwości ochrony wzroku.

Choroby oczu i możliwości ich wczesnego wykrywania

Pierwszą prezentację, zatytułowaną „Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem – profilaktyka i ochrona wzroku”, poprowadził Michał Jantarski, członek Studenckiego Koła Naukowego Medical Image Analysis and Research in Pathology (MIARP), student V roku kierunku lekarskiego UMW. Przedstawił wpływ AMD na widzenie centralne oraz omówił znaczenie regularnych kontroli okulistycznych i codziennych nawyków wspierających ochronę wzroku.

Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD, od angielskiego age-related macular degeneration) dotyczy plamki żółtej — niewielkiego obszaru siatkówki odpowiedzialnego za ostre widzenie centralne, niezbędne m.in. podczas czytania, rozpoznawania twarzy czy wykonywania precyzyjnych czynności. W przebiegu choroby dochodzi do zmian i uszkodzeń struktur siatkówki, które mogą prowadzić do trwałego pogorszenia widzenia centralnego. W zależności od postaci choroba może rozwijać się stopniowo lub postępować szybciej. Do niepokojących objawów należą zamazane widzenie oraz wrażenie, że proste linie stają się faliste lub zniekształcone. Wczesne stadia AMD mogą jednak przebiegać bez zauważalnych symptomów, co dodatkowo podkreśla znaczenie regularnych badań.

Drugie spotkanie, „Jaskra – cichy niszczyciel wzroku”, poprowadził Maciej Sidełko, przewodniczący Studenckiego Koła Naukowego przy Katedrze i Klinice Okulistyki, student V roku kierunku lekarskiego UMW. Wyjaśnił, jak rozwija się jaskra, dlaczego przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów i jakie znaczenie mają badania przesiewowe. Choroba prowadzi do stopniowego uszkodzenia nerwu wzrokowego, który przekazuje informacje z oka do mózgu. Powstałe uszkodzenia są nieodwracalne, dlatego tak ważne jest wykrycie choroby, zanim pojawią się zauważalne ubytki w polu widzenia. Jaskra może początkowo rozwijać się bez bólu i wyraźnego pogorszenia ostrości wzroku, a pacjent przez długi czas może nie zdawać sobie sprawy z postępujących zmian.

Podczas prezentacji omówiono również zależności między budową oka a ryzykiem wystąpienia niektórych postaci jaskry. Znaczenie mają m.in. anatomia przedniego odcinka oka i długość gałki ocznej, związana z wadami refrakcji, takimi jak nadwzroczność czy krótkowzroczność. Nie są one samą jaskrą, ale mogą wiązać się z ryzykiem określonych jej postaci. Budowę oka oraz zmiany zachodzące w przebiegu choroby uczestnicy mogli poznać również dzięki modelom 3D, które pozwalały lepiej zrozumieć omawiane zagadnienia.

Prezentacje przygotowali studenci działający w kołach naukowych UMW pod opieką prof. dr. hab. n. med. Piotra Mariusza Donizego, kierownika Zakładu Patologii Ogólnej i Doświadczalnej UMW. Więcej o pracy profesora i jego podejściu do kształcenia i postępu medycyny w artykule : „Choroby nie czytają naszych książek”.

Od badań naukowych do edukacji zdrowotnej

Spotkania na UTW wpisują się w tematykę projektu „InsightEye: Zajrzyj w oczy”, realizowanego przez studentów Studenckiego Koła Naukowego Medical Image Analysis and Research in Pathology (MIARP). Inicjatywa otrzymała dofinansowanie ze środków Gminy Wrocław w ramach programu Fundusz Aktywności Studenckiej (FAST), organizowanego przez Wrocławskie Centrum Akademickie  i łączy rozwój metod analizy obrazów okulistycznych z edukacją oraz działaniami na rzecz wczesnego wykrywania chorób oczu.

Jednym z założeń projektu jest wykorzystanie zdjęć dna oka i narzędzi sztucznej inteligencji do wspierania analizy zmian chorobowych. Ważnym elementem jest również zastosowanie specjalistycznej kamery do obrazowania dna oka, która umożliwia wykonanie zdjęć bez konieczności farmakologicznego rozszerzania źrenic. Takie rozwiązanie może ułatwić prowadzenie badań przesiewowych i zwiększać ich dostępność. Analiza obrazów z wykorzystaniem sztucznej inteligencji ma wspierać rozwój metod wczesnego wykrywania nieprawidłowości, nie zastępując przy tym oceny lekarskiej.

Równie istotne są działania edukacyjne, które pomagają zrozumieć, dlaczego profilaktyka i odpowiednio wczesna diagnostyka mają tak duże znaczenie dla zachowania wzroku. Projekt zakłada także działania skierowane do mieszkańców Wrocławia, w tym bezpłatne badania przesiewowe.

Przekazywanie aktualnej wiedzy medycznej i przybliżanie osiągnięć studentów to także okazja do poznawania kierunków, w których rozwija się współczesna medycyna — od badań diagnostycznych po nowe technologie wspierające pracę specjalistów. Żywe zainteresowanie słuchaczy i liczne pytania towarzyszące obu prezentacjom pokazały, że zagadnienia związane ze zdrowiem wzroku są ważne również w codziennym życiu, a wiedza o możliwościach wczesnego wykrywania chorób może mieć realne znaczenie dla podejmowania świadomych decyzji dotyczących własnego zdrowia.

Więcej o projekcie „InsightEye: Zajrzyj w oczy” można przeczytać na stronie UMW: Inne spojrzenie na profilaktykę.

Na zakończenie spotkania słuchacze zostali zaproszeni do udziału w bezpłatnych badaniach przesiewowych realizowanych w ramach projektu „InsightEye: Zajrzyj w oczy”. Zaproszenie spotkało się z dużym zainteresowaniem, podobnie jak same prezentacje, którym towarzyszyły entuzjazm słuchaczy i liczne pytania. O terminie i szczegółach badań będziemy informować słuchaczy mailowo.

-W kolejnych latach, pod patronatem programu „Młoda Nauka”, planujemy rozwijać projekt i poszerzać ofertę bezpłatnych badań przesiewowych, tak aby mogło z nich skorzystać jeszcze więcej mieszkańców Wrocławia - mówi Bartosz Poniewierka, student VI roku kierunku lekarskiego, przewodniczący SKN Medical Image Analysis and Research in Pathology i współorganizator spotkania .